Meditations on First Philosophy
{"WorkMasterId":7611,"WpPageId":289226,"ParentWpPageId":189762,"Slug":"meditations-on-first-philosophy","Url":"https://chrisdeasy.com/theos/humanities/philosophy/philosophers/rene-descartes/meditations-on-first-philosophy/","RelativeUrl":"theos/humanities/philosophy/philosophers/rene-descartes/meditations-on-first-philosophy/","HasFullText":true,"RawHtmlLength":235544,"CleanHtmlLength":179300,"Kicker":"Philosophy Work","Title":"Meditations on First Philosophy","Deck":"Meditations on First Philosophy argues through doubt, the cogito, God, clear and distinct perception, error, mind, body, and the foundations of knowledge.","BackLink":{"Text":"Back to René Descartes","Url":"https://chrisdeasy.com/theos/humanities/philosophy/philosophers/rene-descartes/"},"AuthorCard":{"Label":"Author","Title":"René Descartes","Url":"https://chrisdeasy.com/theos/humanities/philosophy/philosophers/rene-descartes/","MediaHref":"","ImageSrc":"https://chrisdeasy.com/wp-content/uploads/rene-descartes-01-frans-hals-portrait.jpg","ImageAlt":"Portrait of Rene Descartes by Frans Hals","FilterTerra":"Western Europe","ClickText":"René Descartes","ClickHref":"https://chrisdeasy.com/theos/humanities/philosophy/philosophers/rene-descartes/","Copies":["1596 CE – 1650 CE","La Haye en Touraine","Early modern rationalist and mathematician of methodic doubt, the cogito, clear and distinct perception, mind-body dualism, innate ideas, analytic geometry, mechanical philosophy, optics, passions, free will, God, and Cartesian science."]},"ContextCards":[{"Label":"Period","Key":"Period:3","Title":"Early Modern History","DateText":"1500 CE – 1799 CE","Url":"https://chrisdeasy.com/theos/humanities/philosophy/eras-of-thought/philosophers-of-early-modern-history/"},{"Label":"Era","Key":"Era:8","Title":"Scientific Revolution and State Formation","DateText":"1600 CE – 1699 CE","Url":"https://chrisdeasy.com/theos/humanities/philosophy/eras-of-thought/philosophers-of-early-modern-history/philosophers-of-the-scientific-revolution-and-state-formation/"},{"Label":"Composition","Title":"1641 CE","Url":"","DateText":""}],"DateNote":"Source-backed approximate date.","GeoCards":[{"Label":"Region","Key":"Region:1"},{"Label":"Terra Avita","Key":"TerraAvita:1"},{"Label":"Terra Avita Region","Key":"TerraAvitaRegion:1"},{"Label":"Modern Country","Key":"Country:FRA:1"}],"OriginalTitle":"Meditationes de prima philosophia","Language":"Latin","DisciplineCards":[{"Label":"Primary Discipline","Key":"Discipline:metaphysics"},{"Label":"Secondary Discipline","Key":"Discipline:epistemology"}],"Tradition":"Cartesian rationalism / early modern philosophy","FullText":{"Title":"Full Text","Copy":"Public-domain full text from Project Gutenberg eBook #23306 .","Url":"","Label":"","Kicker":"","Cards":[]},"CoreThesis":["Meditations on First Philosophy argues through doubt, the cogito, God, clear and distinct perception, error, mind, body, and the foundations of knowledge."],"Classification":{"AlternateTitles":"Meditationes de prima philosophia; Meditations","KeyConcepts":"Meditationes de prima philosophia; Meditations","Methodology":"Public source support.","Structure":"source context only"},"Arguments":["Meditations on First Philosophy argues through doubt, the cogito, God, clear and distinct perception, error, mind, body, and the foundations of knowledge."],"Influence":{"InfluencedBy":"","InfluenceOn":""},"Significance":["Registered from the 1641 Latin publication and its later expanded reception; no full text is imported.","Meditations on First Philosophy is registered as a source-backed René Descartes work. The page records approximate dating, transmission evidence, and no-full-text status."],"EvidenceNote":["Registered from the 1641 Latin publication and its later expanded reception; no full text is imported."],"MainSections":[{"Kind":"RawSection","Title":"Full Versions","BodyHtml":"\u003cdiv class=\"dz-philo__full-version-grid\"\u003e\n \u003carticle class=\"dz-philo__full-version-card\"\u003e\n \u003cp class=\"dz-philo__full-version-provider\"\u003eProject Gutenberg\u003c/p\u003e\n \u003ch3 class=\"dz-philo__full-version-title\"\u003eProject Gutenberg eBook #23306\u003c/h3\u003e\n \u003cp class=\"dz-philo__full-version-meta\"\u003eHtmlText · Imported\u003c/p\u003e\n \u003ca class=\"dz-philo__full-version-link\" href=\"https://www.gutenberg.org/ebooks/23306\"\u003eOpen full version\u003c/a\u003e\n \u003c/article\u003e\n \u003c/div\u003e"},{"Kind":"TextSection","Title":"Core Thesis","Paragraphs":["Meditations on First Philosophy argues through doubt, the cogito, God, clear and distinct perception, error, mind, body, and the foundations of knowledge."]},{"Kind":"FieldSection","Title":"Classification","Fields":[{"Label":"Alternate Titles","Value":"Meditationes de prima philosophia; Meditations"},{"Label":"Key Concepts","Value":"Meditationes de prima philosophia; Meditations"},{"Label":"Methodology","Value":"Public source support."},{"Label":"Structure","Value":"source context only"}]},{"Kind":"TextSection","Title":"Arguments","Paragraphs":["Meditations on First Philosophy argues through doubt, the cogito, God, clear and distinct perception, error, mind, body, and the foundations of knowledge."]},{"Kind":"FieldSection","Title":"Influence","Fields":[{"Label":"Influenced By","Value":""},{"Label":"Influence On","Value":""}]},{"Kind":"TextSection","Title":"Significance","Paragraphs":["Registered from the 1641 Latin publication and its later expanded reception; no full text is imported.","Meditations on First Philosophy is registered as a source-backed René Descartes work. The page records approximate dating, transmission evidence, and no-full-text status."]},{"Kind":"TextSection","Title":"Evidence Note","Paragraphs":["Registered from the 1641 Latin publication and its later expanded reception; no full text is imported."]},{"Kind":"RawSection","Title":"Full Text","BodyHtml":"\u003cp class=\"dz-philo__section-copy dz-philo__full-text-source\"\u003ePublic-domain full text from \u003ca href=\"https://www.gutenberg.org/ebooks/23306\"\u003eProject Gutenberg eBook #23306\u003c/a\u003e.\u003c/p\u003e\n \u003carticle class=\"dz-philo__full-text-body\"\u003e\r\n\u003cpre\u003e\u003c/pre\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"c\"\u003eBibliotheca Philosophorum\u003cbr\u003e\r\nVol. I\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"t2\"\u003eDESCARTES\r\n\u003c/p\u003e\r\n\u003ch1\u003eMEDITATIONES\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003ede prima philosophia\u003c/small\u003e\u003c/h1\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"t2\"\u003e\u003csmall\u003eCuravit\u003c/small\u003e\u003cbr\u003e\r\nArtur Buchenau\r\n\u003c/p\u003e\r\n\u003cp class=\"c\"\u003e\u003cb\u003eLipsiae 1913\u003c/b\u003e\u003cbr\u003e\r\nSumptibus Felicis Meineri\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cdiv class=\"pg_body_wrapper\"\u003e\u003cbr\u003e\u003c/div\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"c\"\u003e\u003csmall lang=\"de\"\u003eDruck: C. Grumbach, Leipzig\u003c/small\u003e\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2 lang=\"de\"\u003eVorwort.\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp lang=\"de\"\u003eDie hier vorliegende, wohlfeile Ausgabe der »Meditationen«\r\nist sowohl für den Seminargebrauch an den Universitäten\r\nals auch zum Privatstudium gedacht. Die älteren\r\nlateinischen Ausgaben dieses auch heute noch jugendfrischen\r\nWerkes sind recht selten geworden, die französischen Übertragungen\r\nallein genügen nicht, und so war man denn bisher\r\nauf die teuren Ausgaben von Adam-Tannery (\u003cspan lang=\"fr\"\u003eOeuvres de\r\nDescartes\u003c/span\u003e Band VII. Paris. Leopold Cerf. 1904) und Güttler\r\n(2. Auflage München. Beck. 1912) angewiesen.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003e\u003cspan lang=\"de\"\u003eDer Titel der ersten Ausgabe der »Meditationen« (1641)\r\nlautet vollständig:\u003c/span\u003e Renati Des-Cartes, Meditationes de prima\r\nphilosophia in qua Dei existentia et animae immortalitas\r\ndemonstratur, Parisiis, Apud Michaelem Soli, via Jacobaea\r\nsub signo Phoenicis. MDCXLI. Cum Priuilegio et Approbatione\r\nDoctorum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003e\u003cspan lang=\"de\"\u003eDer Text dieser Erst-Ausgabe ist hier zugrunde gelegt\r\nund es sind die Seitenzahlen des Originals am Rande\r\nin [ ] eingeschlossen beigefügt worden, damit in Zukunft\r\ndurchweg nach dieser (heute sehr seltenen) Ausgabe zitiert\r\nwerden kann. Der Titel der zweiten Auflage (1642)\r\nlautet:\u003c/span\u003e Renati Des-Cartes Meditationes de prima philosophia\r\nin quibus Dei existentia, et animae humanae a corpore\r\ndistinctio demonstratur. His adjunctae sunt variae objectiones\r\ndoctorum virorum in istas de Deo et anima demonstrationes\r\ncum responsionibus Authoris. Secunda editio\r\nseptimis objectionibus antehac non visis aucta. Amstelodami\r\napud Ludovicum Elzevirium 1642.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003e\u003cspan lang=\"de\"\u003eDa bei der ersten Ausgabe Descartes die Druckbogen\r\nnicht selbst las – die Drucklegung besorgte Mersenne –\r\nso enthält sie mehrere Fehler, die in der zweiten Auflage\r\nverbessert worden sind. Die Varianten der beiden Auflagen\r\nsind unten in den Anmerkungen verzeichnet, und es ist von\r\nFall zu Fall entschieden und diejenige Lesart aufgenommen\r\nworden, welche nach sprachlichen und sachlichen Gesichtspunkten\r\nals die richtigere erschien.\u003c/span\u003e\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003e\u003cspan lang=\"de\"\u003eDie erste französische Übersetzung des Werkes erschien\r\nim Jahre 1647. Ihr Titel lautet vollständig:\u003c/span\u003e \u003cspan lang=\"fr\"\u003eLes Meditations\r\nMetaphysiques de René Des-Cartes, Touchant La Premiere\r\nPhilosophie, dans lesquelles l\u0027existence de Dieu, et la distinction\r\nréelle entre l\u0027âme et le corps de l\u0027homme, sont demonstrées.\r\nTraduites du Latin de l\u0027Auteur par M. le D. D. L. N. S.\r\nEt les objections faites contre ces Méditations par diuerses\r\npersonnes tres-doctes, auec les réponses de l\u0027Auteur. Traduites\r\npar Mr. C. L. R. A Paris. Chez la Veuve Jean Camusat.\r\nMDCXLVII. Avec privilège du roy.\u003c/span\u003e\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp lang=\"de\"\u003eDer Übersetzer war der Freund Descartes\u0027, der Herzog\r\nvon Luynes, während die Einwände und Erwiderungen von\r\nClerselier übertragen wurden. Descartes sah die Übersetzungen\r\ndurch und war so sehr damit zufrieden, daß er\r\nerklärte, manche Stellen im französischen Text seien besser\r\nals sein \u003cem\u003eeigener\u003c/em\u003e, entsprechender lateinischer Text. Wahrscheinlich\r\nstammen verschiedene Zusätze und Verbesserungen\r\nim einzelnen von Descartes selbst, der, wie das\r\nja leicht zu verstehen ist, diese in das ihm vorgelegte\r\nManuskript direkt wird eingetragen haben. Ich habe die\r\nLuynessche Übersetzung genau mit dem lateinischen Texte\r\nverglichen und alle wichtigen Abweichungen in den Anmerkungen\r\nverzeichnet, bei denen ich mich im übrigen\r\ngrößter Kürze befleißigt habe, da es nach meinem ausführlichen\r\nKommentar zu den Meditationen (Erläuterungen\r\nzu den Meditationen auf Grund der »\u003cspan lang=\"la\"\u003eObjectiones et Responsiones\u003c/span\u003e«\r\nund des Briefwechsels) der genaueren Erläuterung\r\nnicht bedarf, ich auch der Seminararbeit nicht vorgreifen\r\nmöchte. Dieser Kommentar soll übrigens demnächst in\r\nneuer Auflage erscheinen, wobei ihm diesmal die \u003cem\u003evollständige\u003c/em\u003e\r\nÜbersetzung der »Einwände und Erwiderungen«\r\nvorangehen wird. Hiermit komme ich einem vielfach geäußerten\r\nWunsche entgegen, und es dürfte die Tatsache,\r\ndaß heute eine solche vollständige deutsche Ausgabe gebracht\r\nwerden kann, wohl als ein erfreuliches Zeichen der\r\nZeit gelten, das erkennen läßt, wie sehr im letzten Jahrzehnt\r\ndas Descartes-Studium zugenommen hat. Die weitere Vertiefung\r\ndesselben zu erleichtern, ist Zweck und Aufgabe\r\nder hier vorliegenden Ausgabe.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"i\" lang=\"de\"\u003e\u003cem\u003eBerlin\u003c/em\u003e, im Juli 1913.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"s\" lang=\"de\"\u003e\u003cb\u003eDr. Artur Buchenau.\u003c/b\u003e\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eSAPIENTISSIMIS\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eClarissimisque viris\u003c/small\u003e\u003cbr\u003e\r\n\u003cspan class=\"xhtml_big\"\u003eSACRAE FACULTATIS\u003c/span\u003e\u003cbr\u003e\r\nTheologiae Parisiensis Decano et\u003cbr\u003e\r\nDoctoribus\u003cbr\u003e\r\n\u003cb\u003e\u003cem\u003eRENATUS DES-CARTES\u003c/em\u003e\u003c/b\u003e\u003ca id=\"FNanchor_1\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_1\"\u003e1\u003c/a\u003e.\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\u003cp class=\"c\"\u003eS. D.\u003ca id=\"FNanchor_2\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_2\"\u003e2\u003c/a\u003e\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eTam justa causa me impellit ad hoc scriptum vobis\r\nofferendum, et tam justam etiam vos habituros esse confido\r\nad ejus defensionem suscipiendam, postquam instituti mei\r\nrationem intelligetis, ut nulla re melius illud hic possim commendare,\r\n| \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[2]\u003c/span\u003e quam si quid in eo sequutus sim paucis dicam.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSemper existimavi duas quaestiones, de Deo et de Anima,\r\npraecipuas esse ex iis quae Philosophiae potius quam Theologiae\r\nope sunt demonstrandae: Nam quamvis nobis fidelibus\r\nanimam humanam cum corpore non interire, Deumque\r\nexistere, fide credere sufficiat; certe infidelibus nulla religio,\r\nnec fere etiam ulla moralis virtus, videtur posse persuaderi,\r\nnisi prius illis ista duo ratione naturali probentur: Cumque\r\nsaepe in hac vita majora vitiis quam virtutibus praemia\r\nproponantur, pauci rectum utili praeferrent, si nec Deum\r\ntimerent, nec aliam vitam expectarent. Et quamvis omnino\r\nverum sit, Dei existentiam credendam esse, quoniam in\r\nsacris scripturis docetur, et vice versa credendas sacras\r\nscripturas, quoniam haben|tur \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[3]\u003c/span\u003e a Deo: quia nempe, cum\r\nfides sit donum Dei, ille idem qui dat gratiam ad reliqua\r\ncredenda, potest etiam dare, ut ipsum existere credamus;\r\nnon tamen hoc infidelibus proponi potest, quia circulum\r\nesse judicarent. Et quidem animadverti, non modo vos\r\nomnes, aliosque Theologos affirmare Dei existentiam naturali\r\nratione posse probari; sed et ex sacra Scriptura\r\ninferri, ejus cognitionem multis, quae de rebus creatis\r\nhabentur, esse faciliorem, atque omnino esse tam facilem,\r\nut qui illam non habent, sint culpandi. Patet enim Sap. 13.\r\nex his verbis, \u003ci\u003eNec his debet ignosci, si enim tantum potuerunt\r\nscire, ut possent aestimare saeculum, quomodo hujus dominum\r\nnon facilius invenerunt?\u003c/i\u003e Et ad Rom. cap. 1. dicitur illos esse\r\n\u003ci\u003einexcusabiles\u003c/i\u003e. Atque ibidem etiam per haec | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[4]\u003c/span\u003e verba: \u003ci\u003eQuod\r\nnotum est Dei, manifestum est in illis\u003c/i\u003e, videmur admoneri\r\nea omnia quae de Deo sciri possunt, rationibus non aliunde\r\npetitis quam ab ipsamet nostra mente posse ostendi. Quod\r\nidcirco quomodo fiat, et qua via Deus facilius et certius,\r\nquam res saeculi cognoscatur, non putavi a me esse alienum\r\ninquirere. Atque quantum ad animam, etsi multi ejus\r\nnaturam non facile investigari posse judicarint, et nonnulli\r\netiam dicere ausi sint rationes humanas persuadere illam\r\nsimul cum corpore interire, solaque fide contrarium teneri:\r\nQuia tamen hos condemnat Concilium Lateranense sub\r\nLeone 10 habitum sessione 8, et expresse mandat Christianis\r\nPhilosophis ut eorum argumenta dissolvant, et veritatem\r\npro viribus probent, hoc etiam aggredi non du|bitavi. \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[5]\u003c/span\u003e\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePraeterea quoniam scio plerosque impios non aliam\r\nob causam nolle credere Deum esse, mentemque humanam\r\na corpore distingui, quam quia dicunt haec duo a nemine\r\nhactenus potuisse demonstrari: Etsi nullo modo iis assentiar,\r\nsed contra rationes fere omnes, quae pro his quaestionibus\r\na magnis viris allatae sunt, cum satis intelliguntur, vim\r\ndemonstrationis habere putem, vixque ullas dari posse mihi\r\npersuadeam, quae non prius ab aliquibus aliis fuerint inventae:\r\nNihil tamen utilius in Philosophia praestari\u003ca id=\"FNanchor_3\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_3\"\u003e3\u003c/a\u003e posse\r\nexistimo, quam si semel omnium optimae studiose quaerantur,\r\ntamque accurate et perspicue exponantur, ut apud\r\nomnes constet in posterum eas esse demonstrationes. Ac\r\ndenique quoniam nonnulli, quibus notum est me quandam\r\nexcoluisse Methodum | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[6]\u003c/span\u003e ad quaslibet difficultates in scientiis\r\nresolvendas, non quidem novam, quia nihil est veritate antiquius,\r\nsed qua me saepe in aliis non infeliciter uti viderunt,\r\nhoc a me summopere flagitarunt: Ideoque officii mei esse\r\nputavi nonnihil hac in re conari. Quicquid autem praestare\r\npotui, totum in hoc Tractatu continetur. Non quod in eo\r\ndiversas omnes rationes, quae ad eadem probanda afferri\r\npossent, colligere conatus sim: Neque enim hoc videtur\r\noperae pretium esse, nisi ubi nulla habetur satis certa, sed primas\r\ntantum et praecipuas ita prosecutus sum, ut jam pro certissimis,\r\net evidentissimis demonstrationibus illas ausim proponere.\r\nAddamque etiam tales esse, ut non putem ullam\r\nviam humano ingenio patere, per quam meliores inveniri\r\nunquam possint, cogit enim me cau|sae \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[7]\u003c/span\u003e necessitas, et gloria\r\nDei, ad quam totum hoc refertur, ut hic aliquanto liberius\r\nde meis loquar quam mea fert consuetudo. Atqui quantumvis\r\ncertas et evidentes illas putem, non tamen ideo mihi\r\npersuadeo ad omnium captum esse accommodatas: Sed\r\nquemadmodum in Geometria multae sunt ab Archimede,\r\nApollonio, Pappo, aliisve scriptae, quae etsi pro evidentibus\r\netiam, ac certis ab omnibus habeantur, quia nempe nihil\r\nplane continent quod seorsim spectatum non sit cognitu\r\nfacillimum, nihilque in quo sequentia cum antecedentibus\r\nnon accurate cohaereant, quia tamen longiusculae sunt, et\r\nvalde attentum lectorem desiderant, non nisi ab admodum\r\npaucis intelliguntur: Ita quamvis eas quibus hic utor certitudine\r\net evidentia Geometricas aequare, vel etiam superare\r\nexisti|mem, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[8]\u003c/span\u003e vereor tamen ne a multis satis percipi non\r\npossint, tum quia etiam longiusculae sunt, et aliae ab aliis\r\npendent: tum praecipue quia requirunt mentem a praejudiciis\r\nplane liberam: et quae se ipsam a sensuum consortio\r\nfacile subducat. Nec certe plures in mundo Metaphysicis\r\nstudiis, quam Geometricis apti reperiuntur. Ac praeterea\r\nin eo differentia est, quod in Geometria cum omnibus sit\r\npersuasum nihil scribi solere, de quo certa demonstratio non\r\nhabeatur, saepius in eo peccant imperiti, quod falsa approbent,\r\ndum ea videri volunt intelligere, quam quod vera refutent:\r\nContra vero in Philosophia cum credatur nihil esse\r\nde quo non possit in utramque partem disputari, pauci\r\nveritatem investigant, et multo plures ex eo quod ausint\r\noptima quaeque im|pugnare, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[9]\u003c/span\u003e famam ingenii aucupantur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque ideo qualescunque meae rationes esse possint,\r\nquia tamen ad Philosophiam spectant, non spero me illarum\r\nope magnum operae pretium esse facturum, nisi me patrocinio\r\nvestro adjuvetis. Sed cum tanta inhaereat omnium\r\nmentibus de vestra Facultate opinio, tantaeque sit authoritatis\r\n\u003cem\u003eSORBONAE\u003c/em\u003e nomen, ut non modo in rebus fidei nulli\r\nunquam Societati post sacra Concilia tantum creditum sit\r\nquam vestrae, sed etiam in humana Philosophia nullibi\r\nmajor perspicacia et soliditas, nec ad ferenda judicia major\r\nintegritas et sapientia esse existimetur: Non dubito quin si\r\ntantum hujus scripti curam suscipere dignemini, \u003ci\u003eprimo\u003c/i\u003e\r\nquidem ut a vobis corrigatur, memor enim, non modo humanitatis,\r\nsed maxime etiam inscitiae | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[10]\u003c/span\u003e meae, non affirmo\r\nnullos in eo esse errores: \u003ci\u003edeinde\u003c/i\u003e ut quae vel desunt, vel non\r\nsatis absoluta sunt, vel majorem explicationem desiderant,\r\naddantur, perficiantur, illustrentur, aut a vobis ipsis, aut\r\nsaltem a me, postquam a vobis ero admonitus: Ac \u003ci\u003edenique\u003c/i\u003e\r\nut postquam rationes in eo contentae, quibus Deum esse,\r\nmentemque a corpore aliam esse probatur, ad eam perspicuitatem\r\nerunt perductae, ad quam ipsas perduci posse\r\nconfido, ita nempe ut pro accuratissimis demonstrationibus\r\nhabendae sint, hoc ipsum declarare et publice testari velitis:\r\nnon dubito, inquam, quin, si hoc fiat, omnes errores, qui\r\nde his quaestionibus unquam fuerunt, brevi ex hominum\r\nmentibus deleantur. Veritas enim ipsa facile efficiet ut reliqui\r\ningeniosi, et docti vestro judicio subscribant: Et autho|ritas, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[11]\u003c/span\u003e\r\nut Athei, qui scioli magis quam ingeniosi, aut docti\r\nesse solent, contradicendi animum deponant; atque etiam\r\nut forte rationes, quas ab omnibus ingenio praeditis pro\r\ndemonstrationibus haberi scient, ipsi propugnent, ne non\r\nintelligere videantur. Ac denique caeteri omnes tot testimoniis\r\nfacile credent, nemoque amplius erit in mundo, qui\r\nvel Dei existentiam, vel realem humanae animae a corpore\r\ndistinctionem ausit in dubium revocare. Cujus rei quanta\r\nesset utilitas, vos ipsi pro vestra singulari sapientia omnium\r\noptime aestimare potestis: nec deceret me vobis, qui maximum\r\nEcclesiae Catholicae\u003ca id=\"FNanchor_4\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_4\"\u003e4\u003c/a\u003e columen semper fuistis, Dei et\r\nReligionis causam pluribus hic commendare.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003ePraefatio ad lectorem.\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eQuaestiones de Deo et mente humana jam ante paucis\r\nattigi in \u003ci\u003eDissertatione de Methodo recte regendae rationis\r\net veritatis in scientiis investigandae\u003c/i\u003e gallice edita anno 1637.\r\nNon quidem ut ipsas ibi accurate tractarem, sed tantum ut\r\ndelibarem, et ex lectorum judiciis addiscerem qua ratione\r\npostea essent tractandae. Tanti enim momenti mihi visae\r\nsunt, ut plus una vice de ipsis agendum esse judicarem;\r\nviamque sequor ad eas explicandas tam parum tritam, atque\r\nab usu communi tam remotam, ut non utile putarim ipsam\r\nin gallico, et passim ab omnibus legendo scripto fusius docere,\r\nne debiliora etiam inge|nia \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[2]\u003c/span\u003e credere possent eam sibi\r\nesse ingrediendam.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eCum autem ibi rogassem omnes quibus aliquid in meis\r\nscriptis reprehensione dignum occurreret, ut ejus me monere\r\ndignarentur, nulla in ea quae de his quaestionibus attigeram\r\nnotatu digna objecta sunt, praeter duo, ad quae hic paucis,\r\npriusquam earundem accuratiorem explicationem aggrediar,\r\nrespondebo. Primum est, ex eo quod mens humana in se\r\nconversa non percipiat aliud se esse quam rem cogitantem,\r\nnon sequi, ejus naturam sive \u003ci\u003eessentiam\u003c/i\u003e in eo tantum consistere,\r\nquod sit res cogitans, ita ut vox \u003ci\u003etantum\u003c/i\u003e caetera\r\nomnia excludat, quae forte etiam dici possent, ad animae\r\nnaturam pertinere. Cui objectioni respondeo me etiam ibi\r\nnoluisse illa excludere in ordine ad ipsam rei veritatem (de\r\nqua scilicet tunc non agebam), sed dumtaxat in ordine ad\r\nmeam perceptionem, adeo ut sensus esset, me nihil plane\r\ncognoscere quod ad essentiam meam scirem pertinere,\r\npraeterquam quod essem res cogitans sive res habens in se\r\nfacultatem cogitandi. In sequentibus autem | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[3]\u003c/span\u003e ostendam quo\r\npacto ex eo, quod nihil aliud ad essentiam meam pertinere\r\ncognoscam, sequatur, nihil etiam aliud revera ad illam pertinere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAlterum est, ex eo, quod ideam rei me perfectioris in me\r\nhabeam non sequi ipsam ideam esse me perfectiorem,\r\net multo minus illud quod per istam ideam repraesentatur\r\nexistere. Sed respondeo hic subesse aequivocationem in\r\nvoce ideae; sumi enim potest vel materialiter, pro operatione\r\nintellectus, quo sensu me perfectior dici nequit, vel objective,\r\npro re per istam operationem repraesentata, quae res\r\netsi non supponatur extra intellectum existere, potest tamen\r\nme esse perfectior ratione suae essentiae. Quomodo vero ex\r\nhoc solo quod rei me perfectioris idea in me sit sequatur\r\nillam rem revera existere, fuse in sequentibus exponetur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eVidi quidem praeterea duo quaedam scripta satis longa,\r\nsed quibus non tam meae his de rebus rationes quam conclusiones\r\nargumentis ex Atheorum locis communibus mutuatis\r\nimpugnabantur. Et quoniam istiusmodi argumenta nullam\r\nvim ha|bere \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[4]\u003c/span\u003e possunt apud eos, qui rationes meas intelligent,\r\nadeoque praepostera et imbecillia sunt multorum\r\njudicia, ut magis a primum acceptis opinionibus quantumvis\r\nfalsis, et a ratione alienis, persuadeantur, quam a vera\r\net firma, sed posterius audita ipsarum refutatione, nolo hic\r\nad illa respondere, ne mihi sint prius referenda. Tantumque\r\ngeneraliter dicam ea omnia, quae vulgo jactantur ab Atheis\r\nad existentiam Dei impugnandam, semper ex eo pendere\r\nquod vel humani affectus Deo affingantur, vel mentibus\r\nnostris tanta vis et sapientia arrogetur, ut quidnam Deus\r\nfacere possit ac debeat, determinare et comprehendere conemur;\r\nadeo ut, modo tantum memores simus mentes nostras\r\nconsiderandas esse ut finitas, Deum autem ut incomprehensibilem\r\net infinitum, nullam ista difficultatem sint nobis\r\nparitura.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eJam vero, postquam hominum judicia semel utcunque\r\nsum expertus, iterum hic aggredior easdem de Deo et mente\r\nhumana quaestiones, simulque totius primae Philosophiae\r\ninitia tractare; sed ita ut nullum vul|gi \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[5]\u003c/span\u003e plausum, nullamque\r\nLectorum frequentiam expectem: quin etiam nullis author\r\nsum ut haec legant, nisi tantum iis qui serio mecum meditari,\r\nmentemque a sensibus, simulque ab omnibus praejudiciis,\r\nabducere poterunt ac volent, quales non nisi admodum\r\npaucos reperiri satis scio. Quantum autem ad illos, qui,\r\nrationum mearum seriem et nexum comprehendere non\r\ncurantes, in singulas tantum clausulas, ut multis in more est,\r\nargutari studebunt, non magnum ex hujus scripti lectione\r\nfructum sunt percepturi: et quamvis forte in multis cavillandi\r\noccasionem inveniant, non facile tamen aliquid quod\r\nurgeat aut responsione dignum sit objicient.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuia vero nequidem etiam aliis spondeo me in omnibus\r\nprima fronte satisfacturum, nec tantum mihi arrogo ut confidam\r\nme omnia posse praevidere quae alicui difficilia videbuntur,\r\nprimo quidem in Meditationibus illas ipsas cogitationes\r\nexponam, quarum ope ad certam et evidentem cognitionem\r\nveritatis mihi videor pervenisse, ut experiar an forte\r\niisdem | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[6]\u003c/span\u003e rationibus, quibus ego persuasus sum, alios etiam\r\npossim persuadere. Postea vero respondebo ad objectiones\r\nvirorum aliquot ingenio et doctrina excellentium, ad quos\r\nhae Meditationes, antequam typis mandarentur examinandae\r\nmissae sunt. Satis enim multa et varia ab illis fuerunt objecta,\r\nut ausim sperare non facile quicquam aliis, saltem\r\nalicujus momenti, venturum in mentem, quod ii nondum\r\nattigerint. Ideoque rogo etiam atque etiam lectores, ut\r\nnon prius de Meditationibus judicium ferant, quam objectiones\r\nistas, earumque solutiones omnes perlegere dignati\r\nsint\u003ca id=\"FNanchor_5\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_5\"\u003e5\u003c/a\u003e.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eSynopsis sex sequentium meditationum.\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eIn prima causae exponuntur propter quas de rebus omnibus,\r\npraesertim materialibus, possumus dubitare; quamdiu\r\nscilicet non habemus alia scientiarum fundamenta, quam ea\r\nquae antehac habuimus. Etsi autem istius tantae dubitationis\r\nutilitas prima fronte non appareat, est tamen in eo\r\nmaxima quod ab omnibus praejudiciis nos liberet, viamque\r\nfacillimam sternat ad mentem a sensibus abducendam: ac\r\ndenique efficiat, ut de iis, quae postea vera esse comperiemus,\r\nnon amplius dubitare possimus.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003e| \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[2]\u003c/span\u003e In secunda, mens quae propria libertate utens supponit\r\nea omnia non existere, de quorum existentia vel minimum\r\npotest dubitare\u003ca id=\"FNanchor_6\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_6\"\u003e6\u003c/a\u003e, animadvertit fieri non posse quin\r\nipsa interim existat. Quod etiam summae est utilitatis, quoniam\r\nhoc pacto facile distinguit quaenam ad se, hoc est, ad\r\nnaturam intellectualem, et quaenam ad corpus pertineant.\r\nSed quia forte nonnulli rationes de animae immortalitate\r\nillo in loco expectabunt, eos hic monendos puto me conatum\r\nesse nihil scribere quod non accurate demonstrarem;\r\nideoque non alium ordinem sequi potuisse, quam illum qui\r\nest apud Geometras usitatus, ut nempe omnia praemitterem\r\nex quibus quaesita propositio dependet, antequam de ipsa\r\nquidquam concluderem. Primum autem et praecipuum,\r\nquod praerequiritur ad cognoscendam animae immortalitatem,\r\nesse ut quam maxime perspicuum de ea conceptum,\r\net ab omni conceptu corporis plane distinctum formemus;\r\nquod ibi factum est. Praeterea vero requiri etiam ut sciamus\r\nea omnia, quae clare et distincte intelligimus, eo ipso\r\nmodo, quo illa intelligimus, esse vera: quod ante quartam\r\nMeditationem probari non potuit; et habendum esse distinctum\r\nnaturae corporeae conceptum, qui partim in ipsa secunda,\r\npartim etiam in quinta et sexta formatur; atque ex\r\nhis debere concludi ea omnia, quae clare et distincte concipiuntur,\r\nut substantiae diversae, sicuti concipiuntur mens\r\net corpus, esse revera substantias realiter a se mutuo distinctas;\r\nhocque in sexta concludi. Idemque etiam in ipsa\r\nconfirmari, ex eo quod nullum corpus nisi divisibile intelligamus,\r\ncontra autem nullam mentem nisi indivisibilem:\r\nneque enim possumus ullius mentis mediam partem concipere,\r\nut possumus cujuslibet quantumvis\u003ca id=\"FNanchor_7\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_7\"\u003e7\u003c/a\u003e exigui corporis;\r\nadeo ut eorum naturae non modo diversae, sed etiam\r\nquodammodo contrariae agnoscantur. Non autem ulterius\r\nea de re in hoc scripto me egisse; tum quia haec sufficiunt\r\nad ostendendum ex corporis corruptione mentis interitum\r\nnon sequi, atque sic ad alterius vitae spem mortalibus faciendam;\r\ntum etiam quia praemissae, ex quibus ipsa mentis\r\nimmortalitas concludi potest, ex to|tius \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[4]\u003c/span\u003e Physicae explicatione\r\ndependent: primo ut sciatur omnes omnino substantias,\r\nsive res quae a Deo creari debent ut existant, ex natura\r\nsua esse incorruptibiles, nec posse unquam desinere esse,\r\nnisi ab eodem Deo concursum suum iis denegante ad nihilum\r\nreducantur, ac deinde ut advertatur corpus quidem, in\r\ngenere sumptum, esse substantiam, ideoque nunquam etiam\r\nperire; sed corpus humanum, quatenus a reliquis differt\r\ncorporibus, non nisi ex certa membrorum configuratione,\r\naliisque ejusmodi accidentibus esse conflatum, mentem vero\r\nhumanam non ita ex ullis accidentibus constare, sed puram\r\nesse substantiam: etsi enim omnia ejus accidentia mutentur,\r\nut quod alias res intelligat, alias velit, alias sentiat, etc.\r\nnon idcirco ipsa mens alia evadit: humanum autem corpus\r\naliud fit ex hoc solo quod figura quarundam ejus partium\r\nmutetur: ex quibus sequitur corpus quidem perfacile interire,\r\nmentem autem\u003ca id=\"FNanchor_8\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_8\"\u003e8\u003c/a\u003e ex natura sua esse immortalem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eIn tertia Meditatione meum praecipuum argumentum\r\nad probandam Dei | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[5]\u003c/span\u003e existentiam satis fuse, ut mihi videtur,\r\nexplicui. Verumtamen, quia, ut Lectorum animos quam\r\nmaxime a sensibus abducerem, nullis ibi comparationibus\r\na rebus corporeis petitis volui uti, multae fortasse obscuritates\r\nremanserunt, sed quae, ut spero, postea in responsionibus\r\nad objectiones plane tollentur; ut inter caeteras\r\nquomodo idea entis summe perfecti, quae in nobis est, tantum\r\nhabeat realitatis objectivae, ut non possit non esse a\r\ncausa summe perfecta, quod ibi illustratur comparatione\r\nmachinae valde perfectae, cujus idea est in mente alicujus\r\nartificis; ut enim artificium objectivum hujus ideae debet\r\nhabere aliquam causam, nempe scientiam hujus artificis,\r\nvel alicujus alterius a quo illam accepit, ita idea Dei, quae\r\nin nobis est, non potest non habere Deum ipsum pro causa.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eIn quarta probatur ea omnia, quae clare et distincte\r\npercipimus, esse vera: simulque in quo ratio falsitatis consistat\r\nexplicatur: quae necessario sciri debent tam ad praecedentia\r\nfirmanda, quam ad reliqua intelligenda. (Sed ibi\r\ninterim est adverten|dum \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[6]\u003c/span\u003e nullo modo agi de peccato, vel\r\nerrore qui committitur in persecutione boni et mali, sed de\r\neo tantum qui contingit in dijudicatione veri et falsi. Nec\r\nea spectari, quae ad fidem pertinent, vel ad vitam agendam,\r\nsed tantum speculativas; et solius luminis naturalis ope\r\ncognitas veritates.)\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eIn quinta praeterquam quod natura corporea in genere\r\nsumpta explicatur, nova etiam ratione Dei existentia demonstratur:\r\nsed in qua rursus nonnullae forte occurrent\r\ndifficultates, quae postea in responsione ad objectiones resolventur:\r\nac denique ostenditur quo pacto verum sit\r\nipsarum Geometricarum demonstrationum certitudinem a\r\ncognitione Dei pendere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eIn sexta denique intellectio ab imaginatione secernitur;\r\ndistinctionum signa describuntur: mentem realiter a corpore\r\ndistingui, probatur: eandem nihilominus tam arcte\r\nilli esse conjunctam, ut unum quid cum ipso componat,\r\nostenditur; omnes errores qui a sensibus oriri solent, recensentur,\r\nmodi quibus vitari possint exponuntur; et denique\r\nrationes | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[7]\u003c/span\u003e omnes ex quibus rerum materialium existentia\r\npossit concludi, afferuntur: non quod eas valde utiles esse\r\nputarim ad probandum id ipsum quod probant, nempe\r\nrevera esse aliquem mundum, et homines habere corpora,\r\net similia, de quibus nemo unquam sanae mentis serio\r\ndubitavit; sed quia illas considerando agnoscitur non esse\r\ntam firmas, nec tam perspicuas, quam sunt eae, per quas\r\nin mentis nostrae et Dei cognitionem devenimus; adeo ut\r\nhae sint omnium certissimae et evidentissimae, quae ab\r\nhumano ingenio sciri possint. Cujus unius rei probationem\r\nin his Meditationibus mihi pro scopo proposui. Nec idcirco\r\nhic recenseo varias illas quaestiones de quibus etiam in\r\nipsis ex occasione tractatur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eMeditatio I.\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eDe iis quae in dubium revocari possunt.\u003c/small\u003e\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eAnimadverti jam ante aliquot annos quam multa ineunte\r\naetate falsa pro veris admiserim, et quam dubia | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[8]\u003c/span\u003e sint quaecunque\r\nistis postea superextruxi, ac proinde funditus omnia\r\nsemel in vita esse evertenda, atque a primis fundamentis\r\ndenuo inchoandum, si quid aliquando firmum et\r\nmansurum cupiam in scientiis stabilire; sed ingens opus\r\nesse videbatur, eamque aetatem expectabam, quae foret\r\ntam matura, ut capessendis disciplinis aptior nulla sequeretur.\r\nQuare tamdiu cunctatus sum ut deinceps essem in\r\nculpa, si quod temporis superest ad agendum, deliberando\r\nconsumerem. Opportune igitur hodie mentem curis omnibus\r\nexsolvi, securum mihi otium procuravi, solus secedo, serio\r\ntandem et libere generali huic mearum opinionum eversioni\r\nvacabo.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAd hoc autem non erit necesse, ut omnes esse falsas\r\nostendam, quod nunquam fortassis assequi possem; sed quia\r\njam ratio persuadet, non minus accurate ab iis quae non\r\nplane certa sunt atque indubitata, quam ab aperte falsis\r\nassensionem esse cohibendam, satis erit ad omnes rejiciendas,\r\nsi aliquam rationem dubitandi in unaquaque reperero. Nec\r\nideo etiam singulae erunt percurrendae, quod | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[9]\u003c/span\u003e operis esset\r\ninfiniti: sed quia suffossis fundamentis quidquid iis superaedificatum\r\nest sponte collabitur, aggrediar statim ipsa principia\r\nquibus illud omne quod olim credidi nitebatur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNempe quidquid hactenus ut maxime verum admisi,\r\nvel a sensibus, vel per sensus accepi, hos autem\u003ca id=\"FNanchor_9\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_9\"\u003e9\u003c/a\u003e interdum\r\nfallere deprehendi; ac prudentiae est nunquam illis plane\r\nconfidere qui nos vel semel deceperunt.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed forte quamvis interdum sensus circa minuta quaedam\r\net remotiora nos fallant, pleraque tamen alia sunt\r\nde quibus dubitari plane non potest, quamvis ab iisdem\r\nhauriantur; ut jam me hic esse, foco assidere, hiemali\r\ntoga esse indutum, chartam istam manibus contrectare, et\r\nsimilia: manus vero has ipsas, totumque hoc corpus meum\r\nesse, qua ratione posset negari? nisi me forte comparem\r\nnescio quibus insanis, quorum cerebella tam contumax vapor\r\nex atra bile labefactat, ut constanter asseverent vel se esse\r\nreges, cum sunt pauperrimi, vel purpura indutos, cum sunt\r\nnudi, vel caput habere fictile, vel se totos esse cucurbitas,\r\nvel ex vitro conflatos; sed amen|tes \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[10]\u003c/span\u003e sunt isti, nec minus ipse\r\ndemens viderer, si quod ab iis exemplum ad me transferrem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePraeclare sane, tanquam non sim homo qui soleam\r\nnoctu dormire, et eadem omnia in somnis pati, vel etiam\r\ninterdum minus verisimilia, quam quae isti vigilantes: quam\r\nfrequenter vero usitata ista, me hic esse, toga vestiri, foco\r\nassidere, quies nocturna persuadet, cum tamen positis\r\nvestibus jaceo inter strata! Atqui nunc certe vigilantibus\r\noculis intueor hanc chartam, non sopitum est hoc caput\r\nquod commoveo, manum istam prudens et sciens extendo\r\net sentio, non tam distincta contingerent dormienti. Quasi\r\nscilicet non recorder a similibus etiam cogitationibus me\r\nalias in somnis fuisse delusum: quae dum cogito attentius,\r\ntam plane video numquam certis indiciis vigiliam a somno\r\nposse distingui, ut obstupescam, et fere hic ipse stupor\r\nmihi opinionem somni confirmet.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAge ergo somniemus, nec particularia ista vera sint, nos\r\noculos aperire, caput movere, manus extendere, nec forte\r\netiam nos habere tales manus, nec tale totum corpus; tamen\r\npro|fecto \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[11]\u003c/span\u003e fatendum est visa per quietem esse veluti quasdam\r\npictas imagines, quae non nisi ad similitudinem rerum\r\nverarum fingi potuerunt; ideoque saltem generalia haec, oculos,\r\ncaput, manus, totumque corpus res quasdam non imaginarias,\r\nsed veras existere: nam sane pictores ipsi, ne tum\r\nquidem, cum Sirenas et Satyriscos maxime inusitatis formis\r\nfingere student, naturas omni ex parte novas iis possunt\r\nassignare, sed tantummodo diversorum animalium membra\r\npermiscent; vel si forte aliquid excogitent adeo novum, ut\r\nnihil omnino ei simile fuerit visum, atque ita plane fictitium\r\nsit et falsum; certe tamen ad minimum veri colores\r\nesse debent ex quibus illud componant. Nec dispari ratione,\r\nquamvis etiam generalia haec, oculi, caput, manus, et\r\nsimilia, imaginaria esse possent, necessario tamen saltem\r\nalia quaedam adhuc magis simplicia, et universalia vera\r\nesse fatendum est, ex quibus tanquam coloribus veris omnes\r\nistae seu verae seu falsae, quae in cogitatione nostra sunt,\r\nrerum imagines effinguntur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eCujus generis esse videntur natura corpo|rea \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[12]\u003c/span\u003e in communi,\r\nejusque extensio; item figura rerum extensarum,\r\nitem quantitas, sive earumdem magnitudo et numerus:\r\nitem locus in quo existant, tempusque per quod durent, et\r\nsimilia.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuapropter ex his forsan non male concludemus Physicam,\r\nAstronomiam, Medicinam, disciplinasque alias omnes,\r\nquae a rerum compositarum consideratione dependent, dubias\r\nquidem esse, atqui Arithmeticam, Geometriam, aliasque\r\nejusmodi\u003ca id=\"FNanchor_10\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_10\"\u003e10\u003c/a\u003e, quae non nisi de simplicissimis et maxime generalibus\r\nrebus tractant, atque utrum eae sint in rerum natura\r\nnec ne, parum curant, aliquid certi atque indubitati continere:\r\nnam sive vigilem, sive dormiam, duo et tria simul juncta\r\nsunt quinque, quadratumque non plura habet latera quam\r\nquatuor; nec fieri posse videtur ut tam perspicuae veritates\r\nin suspicionem falsitatis incurrant.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eVerumtamen infixa quaedam est meae menti vetus\r\nopinio, Deum esse qui potest omnia, et a quo talis, qualis\r\nexisto, sum creatus: unde autem scio illum non fecisse ut\r\nnulla plane sit terra, nullum caelum, nulla res extensa,\r\nnulla figura, nulla magnitudo, nul|lus \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[13]\u003c/span\u003e locus, et tamen haec\r\nomnia non aliter quam nunc mihi videantur existere? Imo\r\netiam quemadmodum judico interdum alios errare circa ea,\r\nquae se perfectissime scire arbitrantur, ita ego ut fallar\r\nquoties duo et tria simul addo, vel numero quadrati latera,\r\nvel si quid aliud facilius fingi potest? At forte noluit Deus\r\nita me decipi, dicitur enim summe bonus; sed si hoc ejus\r\nbonitati repugnaret, talem me creasse, ut semper fallar, ab\r\neadem etiam videretur esse alienum permittere ut interdum\r\nfallar; quod ultimum tamen non potest dici.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEssent vero fortasse nonnulli qui tam potentem aliquem\r\nDeum mallent negare, quam res alias omnes credere esse incertas,\r\nsed iis non repugnemus, totumque hoc de Deo demus\r\nesse fictitium, at seu fato, seu casu, seu continuata rerum\r\nserie, seu quovis alio modo me ad id, quod sum, pervenisse\r\nsupponant; quoniam falli et errare imperfectio quaedam\r\nesse videtur, quo minus potentem originis meae authorem\r\nassignabunt, eo probabilius erit me tam imperfectum esse\r\nut semper fallar: quibus sane argumentis non habeo quod | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[14]\u003c/span\u003e\r\nrespondeam, sed tandem cogor fateri nihil esse ex iis quae\r\nolim vera putabam, de quo non liceat dubitare, idque non\r\nper inconsiderantiam vel levitatem, sed propter validas et\r\nmeditatas rationes, ideoque etiam ab iisdem, non minus\r\nquam ab aperte falsis accurate deinceps assensionem esse\r\ncohibendam, si quid certi velim invenire.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed nondum sufficit haec advertisse, curandum est\r\nut recorder, assidue enim recurrunt consuetae opiniones,\r\noccupantque credulitatem meam tanquam longo usu et\r\nfamiliaritatis jure sibi devinctam, fere etiam me invito, nec\r\nunquam iis assentiri, et confidere desuescam, quamdiu tales\r\nesse supponam, quales sunt revera, nempe aliquo quidem\r\nmodo dubias, ut jam jam ostensum est, sed nihilominus\r\nvalde probabiles, et quas multo magis rationi consentaneum\r\nsit credere quam negare. Quapropter, ut opinor, non male\r\nagam, si voluntate plane in contrarium versa me ipsum\r\nfallam, illasque aliquamdiu omnino falsas imaginariasque\r\nesse fingam, donec tandem velut aequatis utrimque praejudiciorum\r\nponderibus nulla amplius | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[15]\u003c/span\u003e prava consuetudo judicium\r\nmeum a recta rerum perceptione detorqueat. Etenim\r\nscio nihil inde periculi, vel erroris interim sequuturum, et\r\nme plus aequo diffidentiae indulgere non posse, quandoquidem\r\nnunc non rebus agendis, sed cognoscendis tantum\r\nincumbo.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSupponam igitur non optimum Deum, fontem veritatis,\r\nsed genium aliquem malignum eundemque summe potentem\r\net callidum omnem suam industriam in eo posuisse, ut me\r\nfalleret: putabo caelum, aërem, terram, colores, figuras,\r\nsonos, cunctaque externa nihil aliud esse quam ludificationes\r\nsomniorum, quibus insidias credulitati meae tetendit:\r\nconsiderabo me ipsum tanquam manus non habentem,\r\nnon oculos, non carnem, non sanguinem, non aliquem\r\nsensum, sed haec omnia me habere falso opinantem: manebo\r\nobstinate in hac meditatione defixus, atque ita siquidem non\r\nin potestate mea sit aliquid veri cognoscere, at certe hoc\r\nquod in me est ne falsis assentiar, nec mihi quidquam iste\r\ndeceptor, quantumvis potens, quantumvis callidus possit\r\nimponere, obfirmata mente cavebo. Sed laborio|sum \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[16]\u003c/span\u003e est\r\nhoc institutum, et desidia quaedam ad consuetudinem vitae\r\nme reducit. Nec aliter quam captivus, qui forte imaginaria\r\nlibertate fruebatur in somnis, quum postea suspicari incipit\r\nse dormire, timet excitari, blandisque illusionibus lente connivet:\r\nsic\u003ca id=\"FNanchor_11\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_11\"\u003e11\u003c/a\u003e sponte relabor in veteres opiniones, vereorque expergisci,\r\nne placidae quieti laboriosa vigilia succedens non\r\nin aliqua luce, sed inter inextricabiles jam motarum difficultatum\r\ntenebras in posterum sit degenda.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eMeditatio II.\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eDe natura mentis humanae. Quod ipsa sit notior\u003cbr\u003e\r\nquam corpus.\u003c/small\u003e\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eIn tantas dubitationes hesterna meditatione conjectus\r\nsum, ut nequeam amplius earum oblivisci, nec videam\r\ntamen qua ratione solvendae sint, sed tanquam in profundum\r\ngurgitem ex improviso delapsus ita turbatus sum,\r\nut nec possim in imo pedem figere, nec enatare | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[17]\u003c/span\u003e ad summum.\r\nEnitar tamen et tentabo rursus eandem viam quam\r\nheri fueram ingressus, removendo scilicet illud omne quod\r\nvel minimum dubitationis admittit, nihilo secius quam si\r\nomnino falsum esse comperissem; pergamque porro donec\r\naliquid certi vel si nihil aliud, saltem hoc ipsum, pro certo,\r\nnihil esse certi, cognoscam. Nihil nisi punctum petebat\r\nArchimedes, quod esset firmum et immobile, ut integram\r\nterram loco dimoveret; magna quoque speranda sunt, si vel\r\nminimum quid invenero quod certum sit et inconcussum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSuppono igitur omnia quae video falsa esse, credo nihil\r\nunquam extitisse eorum quae mendax memoria repraesentat,\r\nnullos plane habeo sensus; corpus, figura, extensio,\r\nmotus, locusque sunt chimerae; quid igitur erit verum?\r\nfortassis hoc unum, nihil esse certi.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed unde scio nihil esse diversum ab iis omnibus quae\r\njam jam recensui, de quo ne minima quidem occasio sit\r\ndubitandi? Nunquid est aliquis Deus, vel quocunque nomine\r\nillum vocem, qui mihi has ipsas cogitationes immittit?\r\nquare | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[18]\u003c/span\u003e vero hoc putem, cum forsan ipsemet illarum author\r\nesse possim? Nunquid ergo saltem ego aliquid sum? Sed\r\njam negavi me habere ullos sensus, et ullum corpus; haereo\r\ntamen, nam quid inde? Sumne ita corpori, sensibusque\r\nalligatus, ut sine illis esse non possim? Sed mihi persuasi,\r\nnihil plane esse in mundo, nullum coelum, nullam terram,\r\nnullas mentes, nulla corpora, nonne igitur etiam me non\r\nesse? Imo certe ego eram si quid mihi persuasi\u003ca id=\"FNanchor_12\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_12\"\u003e12\u003c/a\u003e. Sed est\r\ndeceptor nescio quis, summe potens, summe callidus qui\r\nde industria me semper fallit; haud dubie igitur ego etiam\r\nsum, si me fallit, et fallat quantum potest, nunquam tamen\r\nefficiet, ut nihil sim quamdiu me aliquid esse cogitabo, adeo\r\nut omnibus satis superque pensitatis denique statuendum sit\r\nhoc pronuntiatum: \u003ci\u003eego sum, ego existo\u003c/i\u003e\u003ca id=\"FNanchor_13\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_13\"\u003e13\u003c/a\u003e, quoties a me profertur,\r\nvel mente concipitur, necessario esse verum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNondum vero satis intelligo, quisnam sim ego ille, qui\r\njam necessario sum, deincepsque cavendum est, ne forte\r\nquid aliud imprudenter assumam in locum mei, sicque | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[19]\u003c/span\u003e\r\naberrem etiam in ea cognitione, quam omnium certissimam,\r\nevidentissimamque esse contendo. Quare jam denuo\r\nmeditabor quidnam me olim esse crediderim, priusquam in\r\nhas cogitationes incidissem; ex quo deinde subducam quidquid\r\nallatis rationibus vel minimum potuit infirmari; ut\r\nita tandem praecise remaneat illud tantum quod certum\r\nest et inconcussum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuidnam igitur antehac me esse putavi? Hominem scilicet,\r\nsed quid est homo? dicamne animal rationale? non,\r\nquia postea quaerendum foret quidnam animal sit, et quid\r\nrationale, atque ita ex una quaestione in plures difficilioresque\r\ndelaberer; nec jam mihi tantum otii est, ut illo velim\r\ninter istiusmodi subtilitates abuti. Sed hic potius attendam\r\nquid sponte, et natura duce cogitationi meae antehac occurrebat\r\nquoties quid essem considerabam: nempe occurrebat\r\nprimo, me habere vultum, manus, brachia, totamque hanc\r\nmembrorum machinam, qualis etiam in cadavere cernitur,\r\net quam corporis nomine designabam; occurrebat prae|terea \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[20]\u003c/span\u003e\r\nme nutriri, incedere, sentire et cogitare; quas quidem actiones\r\nad animam\u003ca id=\"FNanchor_14\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_14\"\u003e14\u003c/a\u003e referebam; sed quid esset haec anima, vel\r\nnon advertebam, vel exiguum nescio quid imaginabar, instar\r\nventi, vel ignis, vel aetheris, quod crassioribus mei partibus\r\nesset infusum. De corpore vero ne dubitabam quidem, sed\r\ndistincte me nosse arbitrabar ejus naturam, quam si forte,\r\nqualem mente concipiebam, describere tentassem, sic explicuissem:\r\nper corpus intelligo illud omne, quod aptum est\r\nfigura aliqua terminari, loco circumscribi, spatium sic replere,\r\nut ex eo aliud omne corpus excludat; tactu, visu, auditu,\r\ngustu, vel odoratu percipi, nec non moveri pluribus modis,\r\nnon quidem a seipso, sed ab alio quopiam a quo tangatur;\r\nnamque habere vim seipsum movendi, item sentiendi,\r\nvel cogitandi, nullo pacto ad naturam corporis pertinere\r\njudicabam; quinimo mirabar potius tales facultates in quibusdam\r\ncorporibus reperiri.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuid autem nunc\u003ca id=\"FNanchor_15\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_15\"\u003e15\u003c/a\u003e ubi suppono deceptorem aliquem\r\npotentissimum, et, si fas est dicere, mali|gnum, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[21]\u003c/span\u003e data opera\r\nin omnibus quantum potuit, me delusisse? Possumne affirmare\r\nme habere vel minimum quid ex iis omnibus, quae\r\njam dixi ad naturam corporis pertinere? Attendo, cogito,\r\nrevolvo, nihil occurrit, fatigor eadem frustra repetere. Quid\r\nvero ex iis quae animae tribuebam, nutriri, vel incedere?\r\nQuandoquidem jam corpus non habeo, haec quoque nihil\r\nsunt nisi figmenta. Sentire? nempe etiam hoc non fit sine\r\ncorpore, et permulta sentire visus sum in somnis, quae\r\ndeinde animadverti me non sensisse. Cogitare? Hic invenio,\r\ncogitatio est\u003ca id=\"FNanchor_16\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_16\"\u003e16\u003c/a\u003e, haec sola a me divelli nequit; ego sum, ego\r\nexisto, certum est. Quandiu autem? nempe quandiu cogito;\r\nnam forte etiam fieri posset si cessarem ab omni cogitatione,\r\nut illico totus esse desinerem: nihil nunc admitto\r\nnisi quod necessario sit verum: sum igitur praecise tantum\r\nres cogitans, id est, mens, sive animus, sive intellectus,\r\nsive ratio, voces mihi prius significationis ignotae. Sum\r\nautem res vera, et vere existens, sed qualis res? dixi,\r\ncogitans.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuid praeterea? ima|ginabor: \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[22]\u003c/span\u003e non sum compages illa\r\nmembrorum, quae corpus humanum appellatur: non sum\r\netiam tenuis aliquis aër istis membris infusus, non ventus,\r\nnon ignis, non vapor, non halitus, non quidquid mihi fingo,\r\nsupposui enim ista nihil esse. Manet\u003ca id=\"FNanchor_17\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_17\"\u003e17\u003c/a\u003e positio, nihilominus\r\ntamen ego aliquid sum. Fortassis vero contingit, ut haec\r\nipsa, quae suppono nihil esse, quia mihi sunt ignota, tamen\r\nin rei veritate non differant ab eo me quem novi? nescio,\r\nde hac re jam non disputo; de iis tantum, quae mihi nota\r\nsunt, judicium ferre possum. Novi me existere, quaero quis\r\nsim ego ille quem novi; certissimum est hujus sic praecise\r\nsumpti notitiam non pendere ab iis quae existere nondum\r\nnovi: non igitur ab iis ullis, quae imaginatione effingo.\r\nAtque hoc verbum, \u003ci\u003eeffingo\u003c/i\u003e, admonet me erroris mei: nam\r\nfingerem revera si quid me esse imaginarer, quia nihil aliud\r\nest imaginari quam rei corporeae figuram, seu imaginem,\r\ncontemplari; jam autem certo scio me esse, simulque fieri\r\nposse ut omnes istae imagines, et generaliter quaecunque\r\nad corporis naturam referuntur, nihil sint | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[23]\u003c/span\u003e praeter insomnia\u003ca id=\"FNanchor_18\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_18\"\u003e18\u003c/a\u003e.\r\nQuibus animadversis, non minus ineptire videor dicendo,\r\nimaginabor, ut distinctius agnoscam quisnam sim, quam si\r\ndicerem, jam quidem sum experrectus, video nonnihil veri,\r\nsed quia nondum video satis evidenter, data opera obdormiam\r\nut hoc ipsum mihi somnia verius, evidentiusque repraesentent.\r\nItaque cognosco nihil eorum quae possum\r\nimaginationis ope comprehendere ad hanc quam de me\r\nhabeo notitiam pertinere, mentemque ab illis diligentissime\r\nesse avocandam, ut suam ipsa naturam quam distinctissime\r\npercipiat.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed quid igitur sum? res cogitans; quid est hoc? nempe\r\ndubitans, intelligens, affirmans, negans, volens, nolens, imaginans\r\nquoque, et sentiens.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNon pauca sane haec sunt, si cuncta ad me pertineant.\r\nSed quidni pertinerent? nonne ego ipse sum qui jam dubito\r\nfere de omnibus, qui nonnihil tamen intelligo, qui hoc\r\nunum verum esse affirmo, nego cetera, cupio plura nosse,\r\nnolo decipi, multa vel invitus imaginor, multa etiam tanquam\r\na sensibus venientia animadverto. Quid est horum, quam|vis \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[24]\u003c/span\u003e\r\nsemper dormiam, quamvis etiam is, qui me creavit, quantum\r\nin se est, me deludat, quod non aeque verum sit ac\r\nme esse? quid est quod a mea cogitatione distinguatur?\r\nquid est quod a me ipso separatum dici possit? Nam quod\r\nego sim qui dubitem, qui intelligam, qui velim, tam manifestum\r\nest, ut nihil occurrat per quod evidentius explicetur.\r\nSed vero etiam ego idem sum, qui imaginor, nam quamvis\r\nforte, ut supposui, nulla prorsus res imaginata vera sit, vis\r\ntamen ipsa imaginandi revera existit, et cogitationis meae\r\npartem facit. Idem denique ego sum qui sentio, sive qui res\r\ncorporeas tanquam per sensus animadverto. Videlicet\r\njam lucem video, strepitum audio, calorem sentio; falsa\r\nhaec sunt, dormio enim. At certe videre videor, audire,\r\ncalescere. Hoc falsum esse non potest, hoc est proprie quod\r\nin me sentire appellatur; atque hoc praecise sic sumptum\r\nnihil aliud est quam cogitare.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEx quibus equidem aliquanto melius incipio nosse\r\nquisnam sim: sed adhuc tamen videtur, nec possum\r\nabstinere quin putem, res | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[25]\u003c/span\u003e corporeas, quarum imagines cogitatione\r\nformantur, et quas ipsi sensus explorant, multo\r\ndistinctius agnosci quam istud nescio quid mei, quod sub\r\nimaginationem non venit: quanquam profecto sit mirum\r\nres quas animadverto esse dubias, ignotas, a me alienas,\r\ndistinctius quam quod verum est, quod cognitum, quam\r\ndenique me ipsum, a me comprehendi. Sed video quid sit,\r\ngaudet aberrare mens mea, necdum se patitur intra veritatis\r\nlimites cohiberi. Esto igitur, et adhuc semel laxissimas\r\nhabenas ei permittamus, ut illis paulo post opportune reductis\r\nfacilius se regi patiatur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eConsideremus res illas quae vulgo putantur omnium\r\ndistinctissime comprehendi; corpora scilicet, quae tangimus,\r\nquae videmus, non quidem corpora in communi, generales\r\nenim istae perceptiones aliquanto magis confusae esse\r\nsolent, sed unum in particulari. Sumamus, exempli causa,\r\nhanc ceram; nuperrime ex favis fuit educta, nondum amisit\r\nomnem saporem sui mellis, nonnihil retinet odoris florum\r\nex quibus collecta est; ejus co|lor, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[26]\u003c/span\u003e figura, magnitudo, manifesta\r\nsunt: dura est, frigida est, facile tangitur, ac si articulo\r\nferias emittet sonum; omnia denique illi adsunt, quae requiri\r\nvidentur ut corpus aliquod possit quam distinctissime\r\ncognosci. Sed ecce, dum loquor, igni admovetur, saporis\r\nreliquiae purgantur, odor expirat, color mutatur, figura\r\ntollitur, crescit magnitudo, fit liquida, fit calida, vix tangi\r\npotest, nec jam si pulses emittet sonum. Remanetne adhuc\r\neadem cera? remanere fatendum est, nemo negat; nemo\r\naliter putat. Quid erat igitur in ea quod tam distincte comprehendebatur?\r\ncerte nihil eorum quae sensibus attingebam,\r\nnam quaecunque sub gustum, vel odoratum, vel visum, vel\r\ntactum, vel auditum veniebant, mutata jam sunt: remanet\r\ncera.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eFortassis illud erat quod nunc cogito, nempe ceram\r\nipsam non quidem fuisse istam dulcedinem mellis, nec\r\nflorum fragrantiam, nec istam albedinem, nec figuram, nec\r\nsonum, sed corpus quod mihi apparebat paulo ante modis\r\nistis conspicuum, nunc diversis: quid est autem hoc praecise\r\nquod sic | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[27]\u003c/span\u003e imaginor? Attendamus, et remotis iis, quae ad\r\nceram non pertinent, videamus quid supersit, nempe nihil\r\naliud quam extensum quid, flexibile, mutabile. Quid vero est\r\nhoc flexibile, mutabile?\u003ca id=\"FNanchor_19\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_19\"\u003e19\u003c/a\u003e an quod imaginor, hanc ceram ex\r\nfigura rotunda in quadratam, vel ex hac in triangularem verti\r\nposse? Nullo modo, nam innumerabilium ejusmodi mutationum\r\ncapacem eam esse comprehendo, nec possum tamen\r\ninnumerabiles imaginando percurrere, nec igitur comprehensio\r\nhaec ab imaginandi facultate perficitur. Quid extensum?\r\nnunquid etiam ipsa ejus extensio est ignota? nam in\r\ncera liquescente fit major, major in ferventi, majorque rursus,\r\nsi calor augeatur; nec recte judicarem quid sit cera, nisi\r\nputarem hanc etiam plures secundum extensionem varietates\r\nadmittere, quam fuerim unquam imaginando complexus.\r\nSuperest igitur ut concedam, me nequidem imaginari quid sit\r\nhaec cera, sed sola mente percipere\u003ca id=\"FNanchor_20\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_20\"\u003e20\u003c/a\u003e: dico hanc in particulari,\r\nde cera enim in communi clarius est. Quaenam vero est haec\r\ncera quae non nisi mente percipitur? Nempe ea|dem \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[28]\u003c/span\u003e quam\r\nvideo, quam tango, quam imaginor, eadem denique quam\r\nab initio esse arbitrabar\u003ca id=\"FNanchor_21\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_21\"\u003e21\u003c/a\u003e: atqui, quod notandum est, ejus\r\nperceptio\u003ca id=\"FNanchor_22\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_22\"\u003e22\u003c/a\u003e non visio, non tactio, non imaginatio est, nec\r\nunquam fuit, quamvis prius ita videretur, sed solius mentis\r\ninspectio quae vel imperfecta esse potest et confusa, ut\r\nprius erat, vel clara et distincta, ut nunc est, prout minus\r\nvel magis ad illa ex quibus constat attendo.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eMiror vero interim quam prona sit mea mens in errores,\r\nnam quamvis haec apud me tacitus, et sine voce considerem,\r\nhaereo tamen in verbis ipsis, et fere decipior ab ipso usu\r\nloquendi: dicimus enim nos videre ceram ipsammet si\u003ca id=\"FNanchor_23\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_23\"\u003e23\u003c/a\u003e adsit,\r\nnon ex colore, vel figura eam adesse judicare. Unde concluderem\r\nstatim, ceram ergo visione oculi, non solius mentis\r\ninspectione cognosci, nisi jam forte respexissem ex fenestra\r\nhomines in platea transeuntes, quos etiam ipsos non minus\r\nusitate quam ceram dico me videre. Quid autem video\r\npraeter pileos et vestes, sub quibus latere possent automata,\r\nsed judico homines esse: atque ita id quod | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[29]\u003c/span\u003e putabam me\r\nvidere oculis, sola judicandi facultate, quae in mente mea\r\nest, comprehendo.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed pudeat supra vulgus sapere cupientem ex formis\r\nloquendi quas vulgus invenit dubitationem quaesivisse, pergamusque\r\ndeinceps, attendendo utrum ego perfectius, evidentiusque\r\npercipiebam quid esset cera, cum primum aspexi,\r\ncredidique me illam ipso sensu externo, vel saltem sensu\r\ncommuni, ut vocant, id est potentia imaginatrice cognoscere;\r\nan vero potius nunc, postquam diligentius investigavi,\r\ntum quid ea sit, tum quomodo cognoscatur? Certe hac de\r\nre dubitare esset ineptum, nam quid fuit in prima perceptione\r\ndistinctum? quid quod non a quovis animali haberi\r\nposse videretur? At vero cum ceram ab externis formis\r\ndistinguo, et tanquam vestibus detractis nudam considero,\r\nsic illam revera, quamvis adhuc error in judicio meo esse\r\npossit, non possum tamen sine humana mente percipere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuid autem dicam de hac ipsa mente, sive de me ipso,\r\nnihildum enim aliud admitto in me esse praeter | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[30]\u003c/span\u003e mentem.\r\nQuid, inquam, ego qui hanc ceram videor tam distincte percipere,\r\nnunquid me ipsum non tantum multo verius, multo\r\ncertius, sed etiam multo distinctius, evidentiusque cognosco?\r\nnam si judico ceram existere ex eo quod hanc videam, certe\r\nmulto evidentius efficitur me ipsum etiam existere ex eo ipso\r\nquod hanc videam. Fieri enim potest ut hoc quod video non\r\nvere sit cera, fieri potest ut ne quidem oculos habeam, quibus\r\nquidquam videatur; sed fieri plane non potest cum videam,\r\nsive (quod jam non distinguo) cum cogitem me videre, ut\r\nego ipse cogitans non aliquid sim. Simili ratione si judico\r\nceram esse ex eo quod hanc tangam, idem rursus efficietur,\r\nvidelicet me esse: si ex eo quod imaginer, vel quavis alia\r\nex causa, idem plane. Sed et hoc ipsum quod de cera\r\nanimadverto, ad reliqua omnia, quae sunt extra me posita\r\nlicet applicare. Porro autem, si magis distincta\u003ca id=\"FNanchor_24\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_24\"\u003e24\u003c/a\u003e visa sit cerae\r\nperceptio\u003ca id=\"FNanchor_25\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_25\"\u003e25\u003c/a\u003e, postquam mihi non ex solo visu, vel tactu, sed\r\npluribus ex causis innotuit, quanto distinctius me ipsum a me\r\nnunc | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[31]\u003c/span\u003e cognosci fatendum est, quandoquidem nullae rationes\r\nvel ad cerae, vel ad cujuspiam alterius corporis perceptionem\r\npossint juvare, quin eaedem omnes mentis meae naturam\r\nmelius probent. Sed et alia insuper tam multa sunt in\r\nipsa mente, ex quibus ejus notitia distinctior reddi potest, ut ea,\r\nquae ex corpore ad illam emanant, vix numeranda videantur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque ecce tandem sponte sum reversus eo quo\r\nvolebam, nam cum mihi nunc notum sit ipsamet corpora non\r\nproprie a sensibus, vel ab imaginandi facultate, sed a solo\r\nintellectu percipi, nec ex eo percipi quod tangantur aut\r\nvideantur, sed tantum ex eo quod intelligantur, aperte\r\ncognosco nihil facilius aut evidentius mea mente posse a\r\nme percipi. Sed quia tam cito deponi veteris opinionis consuetudo\r\nnon potest, placet hic consistere, ut altius haec nova\r\ncognitio memoriae meae diuturnitate meditationis infigatur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eMeditatio \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[32]\u003c/span\u003e III.\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eDe Deo, quod existat.\u003c/small\u003e\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eClaudam nunc oculos, aures obturabo, avocabo omnes\r\nsensus, imagines etiam rerum corporalium omnes vel ex\r\ncogitatione mea delebo, vel certe, quia hoc fieri vix potest,\r\nillas ut inanes et falsas nihili pendam, meque solum alloquendo,\r\net penitius inspiciendo, meipsum paulatim mihi\r\nmagis notum et familiarem reddere conabor. Ego sum res\r\ncogitans, id est dubitans, affirmans, negans, pauca intelligens,\r\nmulta ignorans\u003ca id=\"FNanchor_26\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_26\"\u003e26\u003c/a\u003e, volens, nolens, imaginans etiam et\r\nsentiens; ut enim ante animadverti, quamvis illa quae sentio\r\nvel imaginor extra me fortasse nihil sint, illos tamen cogitandi\r\nmodos, quos sensus et imaginationes appello, quatenus\r\ncogitandi quidam modi tantum sunt, in me esse sum certus.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque his paucis omnia recensui quae vere scio, vel\r\nsaltem quae me scire hac|tenus \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[33]\u003c/span\u003e animadverti. Nunc circumspiciam\r\ndiligentius an forte adhuc apud me alia sint ad quae\r\nnondum respexi. Sum certus me esse rem cogitantem, nunquid\r\nergo etiam scio quid requiratur ut de aliqua re sim\r\ncertus? nempe in hac prima cognitione nihil aliud est, quam\r\nclara quaedam et distincta perceptio ejus quod affirmo;\r\nquae sane non sufficeret ad me certum de rei veritate reddendum,\r\nsi posset unquam contingere, ut aliquid quod ita\r\nclare et distincte perciperem falsum esset: ac proinde jam\r\nvideor pro regula generali posse statuere, illud omne esse\r\nverum quod valde clare et distincte percipio.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eVerumtamen multa prius ut omnino certa et manifesta\r\nadmisi, quae tamen postea dubia esse deprehendi: qualia\r\nergo ista fuere? nempe terra, coelum, sidera et cetera omnia\r\nquae sensibus usurpabam; quid autem de illis clare percipiebam?\r\nNempe ipsas talium rerum ideas, sive cogitationes menti\r\nmeae obversari; sed ne nunc quidem illas ideas in me esse\r\ninficior. Aliud autem quiddam erat quod affirmabam, quodque\r\n| \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[34]\u003c/span\u003e etiam ob consuetudinem credendi clare me percipere\r\narbitrabar, quod tamen revera non percipiebam, nempe res\r\nquasdam extra me esse, a quibus ideae istae procedebant, et\r\nquibus omnino similes erant; atque hoc erat, in quo vel\r\nfallebar, vel certe, si verum judicabam, id non ex vi meae\r\nperceptionis contingebat.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuid vero cum circa res Arithmeticas, vel Geometricas\r\naliquid valde simplex et facile considerabam, ut quod duo\r\net tria simul juncta sint quinque, vel similia, nunquid saltem\r\nilla satis perspicue intuebar, ut vera esse affirmarem? Equidem\r\nnon aliam ob causam de iis dubitandum esse postea\r\njudicavi, quam quia veniebat in mentem forte aliquem Deum\r\ntalem mihi naturam indere potuisse, ut etiam circa illa\r\ndeciperer, quae manifestissima viderentur. Sed quoties haec\r\npraeconcepta de summa Dei potentia opinio mihi occurrit,\r\nnon possum non fateri, siquidem velit; facile illi esse efficere\r\nut errem, etiam in iis\u003ca id=\"FNanchor_27\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_27\"\u003e27\u003c/a\u003e quae me puto mentis oculis\r\nquam evidentissime intueri; quoties vero ad ipsas res quas\r\nvalde | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[35]\u003c/span\u003e clare percipere arbitror me converto, tam plane ab\r\nillis persuadeor, ut sponte erumpam in has voces, fallat me\r\nquisquis potest, nunquam tamen efficiet ut nihil sim, quandiu\r\nme aliquid esse cogitabo, vel ut aliquando verum sit me\r\nnunquam fuisse, cum jam verum sit me esse; vel forte etiam\r\nut duo et tria simul juncta plura vel pauciora sint quam\r\nquinque, vel similia, in quibus scilicet repugnantiam agnosco\r\nmanifestam. Et certe cum nullam occasionem habeam\r\nexistimandi aliquem Deum esse deceptorem, nec quidem\r\nadhuc satis sciam utrum sit aliquis Deus, valde tenuis, et,\r\nut ita loquar, Metaphysica dubitandi ratio est, quae tantum\r\nex ea opinione dependet. Ut autem etiam illa tollatur, quamprimum\r\noccurret occasio, examinare debeo an sit Deus, et\r\nsi sit, an possit esse deceptor; hac enim re ignorata, non\r\nvideor de ulla alia plane certus esse unquam posse.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNunc autem ordo videtur exigere, ut prius omnes meas\r\ncogitationes in certa genera distribuam, et in quibusnam\r\nex illis veritas aut fal|sitas \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[36]\u003c/span\u003e proprie consistat, inquiram.\r\nQuaedam ex his tanquam rerum imagines sunt, quibus solis\r\nproprie convenit ideae nomen, ut cum hominem, vel Chimaeram,\r\nvel Coelum, vel Angelum, vel Deum cogito; aliae\r\nvero alias quasdam praeterea formas habent, ut cum volo,\r\ncum timeo, cum affirmo, cum nego, semper quidem aliquam\r\nrem ut subjectum meae cogitationis apprehendo, sed aliquid\r\netiam amplius quam istius rei similitudinem cogitatione\r\ncomplector; et ex his aliae voluntates, sive affectus, aliae\r\nautem judicia appellantur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eJam quod ad ideas attinet, si solae in se spectentur,\r\nnec ad aliud quid illas referam, falsae proprie esse non\r\npossunt, nam sive capram, sive chimaeram imaginer, non\r\nminus verum est me unam imaginari quam alteram. Nulla\r\netiam in ipsa voluntate, vel affectibus falsitas est timenda,\r\nnam quamvis prava, quamvis etiam ea quae nusquam sunt\r\npossim optare, non tamen ideo non verum est illa me optare,\r\nac proinde sola supersunt judicia in quibus mihi cavendum\r\nest ne fallar. Praecipuus autem error et | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[37]\u003c/span\u003e frequentissimus,\r\nqui possit in illis reperiri, consistit in eo quod\r\nideas, quae in me sunt, judicem rebus quibusdam extra me\r\npositis similes esse, sive conformes: nam profecto, si tantum\r\nideas ipsas ut cogitationis meae quosdam modos considerarem,\r\nnec ad quidquam aliud referrem, vix mihi ullam\r\nerrandi materiam dare possent.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEx his autem ideis aliae innatae, aliae adventitiae, aliae a\r\nme ipso factae mihi videntur: nam quod intelligam quid\r\nsit res, quid sit veritas, quid sit cogitatio, haec non aliunde\r\nhabere videor quam ab ipsamet mea natura; quod autem\r\nnunc strepitum audiam, solem videam, ignem sentiam, a\r\nrebus quibusdam extra me positis procedere hactenus judicavi;\r\nac denique Sirenes, Hyppogryphes, et similia a me\r\nipso finguntur: vel forte etiam omnes esse adventitias possum\r\nputare, vel omnes innatas, vel omnes factas; nondum\r\nenim veram illarum originem clare perspexi.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed hic praecipue de iis est quaerendum, quas tanquam\r\na rebus extra me existentibus desumptas considero, quaenam\r\nme mo|veat \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[38]\u003c/span\u003e ratio ut illas istis rebus similes esse existimem;\r\nnempe ita videor doctus a natura, et praeterea experior illas\r\nnon a mea voluntate nec proinde a me ipso pendere, saepe\r\nenim vel invito obversantur, ut jam, sive velim, sive nolim,\r\nsentio calorem, et ideo puto sensum illum, sive ideam caloris\r\na re a me diversa, nempe ab ignis, cui assideo, calore mihi\r\nadvenire, nihilque magis obvium est, quam ut judicem\r\nistam rem suam similitudinem potius, quam aliud quid in\r\nme immittere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuae rationes an satis firmae sint, jam videbo. Cum\r\nhic dico me ita doctum esse a natura, intelligo tantum\r\nspontaneo quodam impetu me ferri ad hoc credendum, non\r\nlumine aliquo naturali mihi ostendi esse verum. Quae duo\r\nmultum discrepant; nam quaecumque lumine naturali mihi\r\nostenduntur, (ut quod ex eo quod dubitem sequatur me\r\nesse, et similia) nullo modo dubia esse possunt, quia nulla\r\nalia facultas esse potest, cui aeque fidam ac lumini isti,\r\nquaeque illa non vera esse possit docere; sed quantum ad\r\nimpetus naturales, jam saepe | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[39]\u003c/span\u003e olim judicavi me ab illis in\r\ndeteriorem partem fuisse impulsum, cum de bono eligendo\r\nageretur, nec video cur iisdem in ulla alia re magis fidam.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eDeinde, quamvis ideae illae a voluntate mea non pendeant,\r\nnon ideo\u003ca id=\"FNanchor_28\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_28\"\u003e28\u003c/a\u003e constat ipsas a rebus extra me positis necessario\r\nprocedere; ut enim impetus illi, de quibus mox loquebar,\r\nquamvis in me sint, a voluntate tamen mea diversi esse videntur,\r\nita forte etiam aliqua alia est in me facultas, nondum\r\nmihi satis cognita, istarum idearum effectrix, ut hactenus\r\nsemper visum est illas, dum somnio, absque ulla\r\nrerum externarum ope, in me formari.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAc denique, quamvis a rebus a me diversis procederent,\r\nnon inde sequitur illas rebus istis similes esse debere;\r\nquinimo in multis saepe magnum discrimen videor deprehendisse;\r\nut, exempli causa, duas diversas solis ideas apud\r\nme invenio, unam tanquam a sensibus haustam, et quae\r\nmaxime inter illas quas adventitias existimo est recensenda,\r\nper quam mihi valde parvus apparet; aliam vero ex rationibus\r\nAstronomiae desumptam, | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[40]\u003c/span\u003e hoc est ex notionibus quibusdam\r\nmihi innatis elicitam vel quocunque alio modo a\r\nme factam, per quam aliquoties major quam terra exhibetur;\r\nutraque profecto similis eidem soli extra me existenti\r\nesse non potest, et ratio persuadet illam ei maxime esse\r\ndissimilem, quae quam proxime ab ipso videtur emanasse.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuae omnia satis demonstrant me non hactenus ex\r\ncerto\u003ca id=\"FNanchor_29\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_29\"\u003e29\u003c/a\u003e judicio, sed tantum ex coeco aliquo impulsu credidisse\r\nres quasdam a me diversas existere, quae ideas sive\r\nimagines suas per organa sensuum, vel quolibet alio pacto,\r\nmihi immittant.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed alia quaedam adhuc via mihi occurrit ad inquirendum,\r\nan res aliquae, ex iis quarum ideae in me sunt, extra\r\nme existant. Nempe quatenus ideae istae cogitandi quidam\r\nmodi tantum sunt, non agnosco ullam inter ipsas inaequalitatem,\r\net omnes a me eodem modo procedere videntur;\r\nsed quatenus una unam rem, alia aliam repraesentat, patet\r\neasdem esse ab invicem valde diversas. Nam proculdubio\r\nillae quae substantias mihi exhibent, majus aliquid sunt,\r\natque, ut ita loquar, | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[41]\u003c/span\u003e plus realitatis objectivae\u003ca id=\"FNanchor_30\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_30\"\u003e30\u003c/a\u003e in se continent,\r\nquam illae quae tantum modos, sive accidentia repraesentant;\r\net rursus illa per quam summum aliquem Deum,\r\naeternum, infinitum, omniscium, omnipotentem, rerumque\r\nomnium, quae praeter ipsum sunt, creatorem intelligo, plus\r\nprofecto realitatis objectivae in se habet, quam illae per\r\nquas finitae substantiae exhibentur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eJam vero lumine naturali manifestum est tantumdem\r\nad minimum esse debere in causa efficiente et totali, quantum\r\nin ejusdem causae effectu, nam quaeso undenam posset\r\nassumere realitatem suam effectus, nisi a causa? et quomodo\r\nillam ei causa dare posset, nisi etiam haberet? Hinc autem\r\nsequitur, nec posse aliquid a nihilo fieri, nec etiam id quod\r\nmagis perfectum est, hoc est, quod plus realitatis in se continet,\r\nab eo quod minus: atque hoc non modo perspicue\r\nverum est de iis effectibus, quorum realitas est actualis sive\r\nformalis; sed etiam de ideis, in quibus consideratur tantum\r\nrealitas objectiva; hoc est non modo non potest, exempli\r\ncausa, aliquis lapis | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[42]\u003c/span\u003e qui prius non fuit, nunc incipere esse,\r\nnisi producatur ab aliqua re, in qua totum illud sit vel\r\nformaliter, vel eminenter quod ponitur in lapide; nec potest\r\ncalor in subjectum quod prius non calebat induci, nisi a\r\nre quae sit ordinis saltem aeque perfecti atque est calor,\r\net sic de ceteris; sed praeterea etiam non potest in me esse\r\nidea caloris, vel lapidis, nisi in me posita sit ab aliqua\r\ncausa, in qua tantundem ad minimum sit realitatis quantum\r\nesse in calore, vel lapide concipio. Nam quamvis ista causa\r\nnihil de sua realitate actuali, sive formali in meam ideam\r\ntransfundat, non ideo putandum est illam minus realem esse\r\ndebere, sed talem esse naturam ipsius ideae, ut nullam\r\naliam ex se realitatem formalem exigat, praeter illam quam\r\nmutuatur a cogitatione mea, cujus est modus; quod autem\r\nhaec idea realitatem objectivam hanc vel illam contineat\r\npotius quam aliam, hoc profecto habere debet ab aliqua\r\ncausa in qua tantumdem sit ad minimum realitatis formalis,\r\nquantum ipsa continet objectivae; si enim ponamus\r\naliquid in | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[43]\u003c/span\u003e idea reperiri, quod non fuerit in ejus causa,\r\nhoc igitur habet a nihilo; atqui quantumvis imperfectus sit\r\niste essendi modus quo res est objective in intellectu per\r\nideam, non tamen profecto plane nihil est, nec proinde a\r\nnihilo esse potest.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec etiam debeo suspicari, cum realitas, quam considero\r\nin meis ideis, sit tantum objectiva, non opus esse ut\r\neadem realitas sit formaliter in causis istarum idearum,\r\nsed sufficere, si sit in iis etiam objective; nam quemadmodum\r\niste modus essendi objectivus competit ideis ex\r\nipsarum natura, ita modus essendi formalis competit idearum\r\ncausis, saltem primis et praecipuis, ex earum natura:\r\net quamvis forte una idea ex alia nasci possit, non tamen\r\nhic datur progressus in infinitum, sed tandem ad aliquam\r\nprimam debet deveniri, cujus causa sit instar archetypi, in\r\nquo omnis realitas formaliter contineatur quae est in idea\r\ntantum objective; adeo ut lumine naturali mihi sit perspicuum\r\nideas in me esse veluti quasdam imagines, quae\r\npossunt quidem facile deficere a perfectione re|rum \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[44]\u003c/span\u003e a quibus\r\nsunt desumptae, non autem quicquam majus aut perfectius\r\ncontinere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque haec omnia quo diutius et curiosius examino,\r\ntanto clarius et distinctius vera esse cognosco; sed quid\r\ntandem ex his concludam? nempe si realitas objectiva\r\nalicujus ex meis ideis sit tanta ut certus sim eandem nec\r\nformaliter, nec eminenter in me esse, nec proinde me\r\nipsum ejus ideae causam esse posse, hinc necessario sequi,\r\nnon me solum esse in mundo, sed aliquam aliam rem quae\r\nistius ideae est causa, etiam existere; si vero nulla talis\r\nin me idea reperiatur, nullum plane habebo argumentum\r\nquod me de alicujus rei a me diversae existentia certum\r\nreddat, omnia enim diligentissime circumspexi, et nullum\r\naliud potui hactenus reperire.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEx his autem meis ideis praeter illam quae me ipsum\r\nmihi exhibet, de qua hic nulla difficultas esse potest, alia\r\nest quae Deum, aliae quae res corporeas, et inanimes, aliae\r\nquae Angelos, aliae quae animalia, ac denique aliae quae\r\nalios homines mei similes repraesentant.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEt quantum ad ideas | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[45]\u003c/span\u003e quae alios homines, vel animalia,\r\nvel Angelos exhibent, facile intelligo illa ex iis quas\r\nhabeo mei ipsius, et rerum corporalium, et Dei posse\r\ncomponi, quamvis nulli praeter me homines, nec animalia,\r\nnec Angeli in mundo essent.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuantum autem ad ideas rerum corporalium, nihil\r\nin illis occurrit quod sit tantum ut non videatur a me ipso\r\npotuisse proficisci; nam si penitius inspiciam, et singulas\r\nexaminem eo modo quo heri examinavi ideam cerae: animadverto\r\nperpauca tantum esse, quae in illis clare et\r\ndistincte percipio, nempe magnitudinem sive extensionem\r\nin longum, latum, et profundum: figuram quae ex terminatione\r\nistius extensionis exsurgit; situm quem diversa figurata\r\ninter se obtinent; et motum, sive mutationem istius\r\nsitus; quibus addi possunt substantia, duratio, et numerus:\r\ncaetera autem ut lumen, et colores, soni, odores, sapores,\r\ncalor et frigus, aliaeque tactiles qualitates, nonnisi valde\r\nconfuse et obscure a me cogitantur, adeo ut etiam ignorem\r\nan sint verae, vel falsae, hoc est an ideae quas | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[46]\u003c/span\u003e de illis\r\nhabeo sint rerum quarundam ideae, an non rerum; quamvis\r\nenim falsitatem proprie dictam sive formalem nonnisi\r\nin judiciis posse\u003ca id=\"FNanchor_31\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_31\"\u003e31\u003c/a\u003e reperiri paulo ante notaverim, est tamen\r\nprofecto quaedam alia falsitas materialis in ideis, cum non\r\nrem tamquam rem repraesentant: ita, exempli causa, ideae\r\nquas habeo caloris et frigoris tam parum clarae et distinctae\r\nsunt, ut ab iis discere non possim an frigus sit tantum privatio\r\ncaloris, vel calor privatio frigoris, vel utrumque sit\r\nrealis qualitas, vel neutrum; et quia nullae ideae nisi tanquam\r\nrerum esse possunt, siquidem verum sit frigus nihil\r\naliud esse quam privationem caloris, idea quae mihi illud\r\ntanquam reale quid et positivum repraesentat, non immerito\r\nfalsa dicetur, et sic de caeteris.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuibus profecto non est necesse ut aliquem authorem a\r\nme diversum assignem, nam si quidem sint falsae, hoc est\r\nnullas res repraesentent, lumine naturali notum mihi est\r\nillas a nihilo procedere, hoc est, non aliam ob causam in\r\nme esse, quam quia deest aliquid naturae meae, nec est\r\npla|ne \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[47]\u003c/span\u003e perfecta; si autem sint verae, quia tamen tam parum\r\nrealitatis mihi exhibent, ut ne quidem illud a non re possim\r\ndistinguere, non video cur a me ipso esse non possint.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEx iis vero quae in ideis rerum corporalium clara et\r\ndistincta sunt, quaedam ab idea mei ipsius videor mutuari\r\npotuisse, nempe substantiam, durationem, numerum, et si\r\nquae alia sint ejusmodi; nam cum cogito lapidem esse substantiam,\r\nsive esse rem quae per se apta est existere,\r\nitemque me esse substantiam, quamvis concipiam me esse\r\nrem cogitantem, et non extensam; lapidem vero esse rem\r\nextensam, et non cogitantem, ac proinde maxima inter\r\nutrumque conceptum sit diversitas, in ratione tamen substantiae\r\nvidentur convenire; itemque, cum percipio me nunc\r\nesse, et prius etiam aliquamdiu fuisse recordor, cumque\r\nvarias habeo cogitationes quarum numerum intelligo, acquiro\r\nideas durationis et numeri, quas deinde ad quascunque\r\nalias res possum transferre. Caetera autem omnia ex quibus\r\nrerum corporearum ideae conflantur, nempe | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[48]\u003c/span\u003e extensio,\r\nfigura, situs, et motus, in me quidem, cum nihil aliud sim\r\nquam res cogitans, formaliter non continentur; sed quia\r\nsunt tantum modi quidam substantiae, ego autem substantia,\r\nvidentur in me contineri posse eminenter.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eItaque sola restat idea Dei, in qua considerandum est\r\nan aliquid sit quod a me ipso non potuerit proficisci. Dei\r\nnomine intelligo substantiam quandam infinitam, independentem,\r\nsumme intelligentem, summe potentem et a qua\r\ntum ego ipse, tum aliud omne, si quid aliud extat, quodcumque\r\nextat, est creatum. Quae sane omnia talia sunt ut\r\nquo diligentius attendo, tanto minus a me solo profecta esse\r\nposse videantur. Ideoque ex antedictis Deum necessario\r\nexistere est concludendum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNam quamvis substantiae quidem idea in me sit ex\r\nhoc ipso quod sim substantia, non tamen idcirco esset idea\r\nsubstantiae infinitae, cum sim finitus, nisi ab aliqua substantia\r\nquae revera esset infinita procederet.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec putare debeo me non percipere infinitum per\r\nveram ideam, sed tantum per | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[49]\u003c/span\u003e negationem finiti, ut percipio\r\nquietem, et tenebras per negationem motus, et lucis; nam\r\ncontra manifeste intelligo plus realitatis esse in substantia\r\ninfinita, quam in finita, ac proinde priorem quodammodo\r\nin me esse perceptionem infiniti quam finiti, hoc est Dei,\r\nquam mei ipsius: qua enim ratione intelligerem me dubitare,\r\nme cupere, hoc est aliquid mihi deesse, et me non esse\r\nomnino perfectum, si nulla idea entis perfectioris in me\r\nesset, ex cujus comparatione defectus meos agnoscerem?\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec dici potest hanc forte ideam Dei materialiter falsam\r\nesse, ideoque a nihilo esse posse, ut paulo ante de ideis\r\ncaloris, et frigoris, et similium animadverti; nam contra,\r\ncum maxime clara et distincta sit, et plus realitatis objectivae\r\nquam ulla alia contineat, nulla est per se magis vera,\r\nnec in qua minor falsitatis suspicio reperiatur. Est inquam\r\nhaec idea entis summe perfecti, et infiniti maxime vera;\r\nnam quamvis forte fingi possit tale ens non existere, non\r\ntamen fingi potest ejus ideam nihil reale mihi exhibere, ut\r\nde idea | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[50]\u003c/span\u003e frigoris ante dixi. Est etiam maxime clara et\r\ndistincta; nam quidquid clare et distincte percipio, quod est\r\nreale et verum, et quod perfectionem aliquam importat\r\ntotum in ea continetur: nec obstat quod non comprehendam\r\ninfinitum, vel quod alia innumera in Deo sint, quae nec\r\ncomprehendere, nec forte etiam attingere cogitatione ullo\r\nmodo possum; est enim de ratione infiniti, ut a me qui sum\r\nfinitus non comprehendatur, et sufficit me hoc ipsum intelligere,\r\nac judicare illa omnia quae clare percipio et perfectionem\r\naliquam importare scio, atque etiam forte alia\r\ninnumera quae ignoro, vel formaliter vel eminenter in Deo\r\nesse, ut idea quam de illo habeo, sit omnium quae in me\r\nsunt maxime vera, et maxime clara et distincta.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed forte majus aliquid sum quam ipse intelligam,\r\nomnesque illae perfectiones quas Deo tribuo potentia quodammodo\r\nin me sunt, etiamsi nondum sese exerant, neque\r\nad actum reducantur; experior enim jam cognitionem meam\r\npaulatim augeri; nec video quid obstet quo | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[51]\u003c/span\u003e minus ita magis\r\net magis augeatur in infinitum, nec etiam cur cognitione\r\nsic aucta non possim ejus ope reliquas omnes Dei perfectiones\r\nadipisci; nec denique cur potentia ad istas perfectiones,\r\nsi jam in me est, non sufficiat ad illarum ideam\r\nproducendam.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eImo nihil horum esse potest, nam primo ut verum sit\r\ncognitionem meam gradatim augeri, et multa in me esse\r\npotentia quae actu nondum sunt, nihil tamen horum ad\r\nideam Dei pertinet, in qua nempe nihil omnino est potentiale,\r\nnamque hoc ipsum gradatim augeri certissimum est\r\nimperfectionis argumentum. Praeterea etiamsi cognitio mea\r\nsemper magis et magis augeatur, nihilominus intelligo nunquam\r\nillam idcirco fore actu infinitam, quia nunquam eo\r\ndevenietur, ut majoris adhuc incrementi non sit capax.\r\nDeum autem ita judico esse actu infinitum, ut nihil ejus perfectioni\r\naddi possit. Ac denique percipio esse objectivum\r\nideae non a solo esse potentiali, quod proprie loquendo\r\nnihil est, sed tantummodo ab actuali, sive formali posse\r\nproduci.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003e| \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[52]\u003c/span\u003e Neque profecto quicquam est in his omnibus quod\r\ndiligenter attendenti non sit lumine naturali manifestum:\r\nsed quia cum minus attendo, et rerum sensibilium imagines\r\nmentis aciem excaecant, non ita facile recordor cur idea\r\nentis me perfectioris necessario ab ente aliquo procedat\r\nquod sit revera perfectius: ulterius quaerere libet, an ego\r\nipse habens illam ideam esse possem si tale ens nullum\r\nexisteret.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNempe a quo essem? a me scilicet, vel a parentibus,\r\nvel ab aliis quibuslibet Deo minus perfectis, nihil enim\r\nipso perfectius, nec etiam aeque perfectum cogitari, aut\r\nfingi potest.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtqui, si a me essem, nec dubitarem, nec optarem,\r\nnec omnino quicquam mihi deesset, omnes enim perfectiones\r\nquarum idea aliqua in me est, mihi dedissem, atque\r\nita ipsemet Deus essem: nec putare debeo illa forsan quae\r\nmihi desunt difficilius acquiri posse, quam illa quae jam in\r\nme sunt, nam contra, manifestum est longe difficilius fuisse\r\nme, hoc est rem, sive substantiam cogitantem, ex nihilo\r\nemergere, quam multarum rerum quas | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[53]\u003c/span\u003e ignoro cognitiones\u003ca id=\"FNanchor_32\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_32\"\u003e32\u003c/a\u003e,\r\nquae tantum istius substantiae accidentia sunt, acquirere.\r\nAc certe, si majus illud a me haberem, non mihi illa saltem\r\nquae facilius haberi possunt denegassem: sed neque etiam\r\nulla alia ex iis, quae in idea Dei contineri percipio; quia\r\nnempe nulla difficiliora factu mihi videntur: si quae autem\r\ndifficiliora factu essent, certe etiam mihi difficiliora viderentur,\r\nsiquidem reliqua quae habeo, a me haberem, quoniam\r\nin illis potentiam meam terminari experirer.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNeque vim harum rationum effugio, si supponam me\r\nforte semper fuisse ut nunc sum, tanquam si inde sequeretur\r\nnullum existentiae meae authorem esse quaerendum:\r\nquoniam enim omne tempus vitae in partes innumeras dividi\r\npotest, quarum singulae a reliquis nullo modo dependent,\r\nex eo quod paulo ante fuerim non sequitur me nunc debere\r\nesse, nisi aliqua causa me quasi rursus creet ad hoc momentum,\r\nhoc est me conservet. Perspicuum enim est attendenti\r\nad durationis\u003ca id=\"FNanchor_33\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_33\"\u003e33\u003c/a\u003e naturam eadem plane vi, et actione\r\nopus esse ad rem quam|libet \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[54]\u003c/span\u003e singulis momentis quibus durat\r\nconservandam, qua opus esset ad eandem de novo creandam,\r\nsi nondum existeret, adeo ut conservationem sola ratione\r\na creatione differre sit etiam unum ex iis quae lumine\r\nnaturali manifesta sunt.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eItaque debeo nunc interrogare me ipsum, an habeam\r\naliquam vim per quam possim efficere ut ego ille qui jam\r\nsum, paulo post etiam sim futurus: nam cum nihil aliud\r\nsim quam res cogitans, vel saltem cum de ea tantum mei\r\nparte praecise nunc agam quae est res cogitans, si quae\r\ntalis vis in me esset, ejus procul dubio conscius essem; sed\r\net nullam esse experior, et ex hoc ipso evidentissime cognosco\r\nme ab aliquo ente a me diverso pendere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eForte vero illud ens non est Deus, sumque vel a parentibus\r\nproductus, vel a quibuslibet aliis causis Deo minus\r\nperfectis. Imo, ut jam ante dixi, perspicuum est tantumdem\r\nad minimum esse debere in causa quantum est in\r\neffectu; et idcirco cum sim res cogitans, ideamque quandam\r\nDei in me habens, qualiscunque tandem mei causa\r\nassignetur, | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[55]\u003c/span\u003e illam etiam esse rem cogitantem et omnium\r\nperfectionum, quas Deo tribuo, ideam habere fatendum est;\r\npotestque de illa rursus quaeri an sit a se vel ab alia; nam\r\nsi a se, patet ex dictis illam ipsam Deum esse, quia nempe,\r\ncum vim habeat per se existendi, habet proculdubio etiam\r\nvim possidendi actu omnes perfectiones quarum ideam in\r\nse habet, hoc est omnes quas in Deo esse concipio. Si\r\nautem sit ab alia, rursus eodem modo de hac altera quaeretur\r\nan sit a se, vel ab alia, donec tandem ad causam\r\nultimam deveniatur, quae erit Deus.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSatis enim apertum est, nullum hic dari posse progressum\r\nin infinitum, praesertim cum non tantum de causa,\r\nquae me olim produxit, hic agam, sed maxime etiam de\r\nilla quae me tempore praesenti conservat.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec fingi potest plures forte causas partiales ad me\r\nefficiendum concurrisse, et ab una ideam unius ex perfectionibus\r\nquas Deo tribuo, ab alia ideam alterius\r\nme accepisse, adeo ut omnes quidem illae perfectiones\r\nalicubi in universo reperiantur, sed non omnes simul | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[56]\u003c/span\u003e junctae\r\nin uno aliquo, qui sit Deus; nam contra unitas, simplicitas,\r\nsive inseparabilitas eorum omnium quae in Deo sunt,\r\nuna est ex praecipuis perfectionibus\u003ca id=\"FNanchor_34\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_34\"\u003e34\u003c/a\u003e quas in eo esse intelligo;\r\nnec certe istius omnium ejus perfectionum unitatis\r\nidea\u003ca id=\"FNanchor_35\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_35\"\u003e35\u003c/a\u003e in me potuit poni ab ulla causa, a qua etiam aliarum\r\nperfectionum ideas non habuerim; neque enim efficere potuit\r\nut illas simul junctas, et inseparabiles intelligerem, nisi\r\nsimul effecerit, ut quaenam illae essent agnoscerem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuantum denique ad parentes attinet, ut omnia vera\r\nsint quae de illis unquam putavi, non tamen profecto illi\r\nme conservant, nec etiam ullo modo me, quatenus sum res\r\ncogitans, effecerunt; sed tantum dispositiones quasdam in\r\nea materia posuerunt, cui me, hoc est mentem (quam solam\r\nnunc pro me accipio) inesse judicavi: ac proinde hic nulla\r\nde iis difficultas esse potest, sed omnino est concludendum,\r\nex hoc solo quod existam, quaedamque idea entis perfectissimi,\r\nhoc est Dei, in me sit, evidentissime demonstrari\r\nDeum etiam existere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSuperest tantum ut | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[57]\u003c/span\u003e examinem qua ratione ideam istam\r\na Deo accepi, neque enim illam sensibus hausi, nec unquam\r\nnon expectanti mihi advenit, ut solent rerum sensibilium\r\nideae, cum istae res externis sensuum organis occurrunt,\r\nvel occurrere videntur; nec etiam a me efficta est,\r\nnam nihil ab illa detrahere, nihil illi superaddere plane\r\npossum, ac proinde superest ut mihi sit innata, quemadmodum\r\netiam mihi est innata idea mei ipsius\u003ca id=\"FNanchor_36\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_36\"\u003e36\u003c/a\u003e.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEt sane non mirum est Deum, me creando ideam\r\nillam mihi indidisse, ut esset tanquam nota artificis operi\r\nsuo impressa; nec etiam opus est ut nota illa sit aliqua res\r\nab opere ipso diversa, sed ex hoc uno quod Deus me\r\ncreavit, valde credibile est me quodammodo ad imaginem\r\net similitudinem ejus factum esse, illamque similitudinem,\r\nin qua Dei idea continetur, a me percipi per eandem facultatem,\r\nper quam ego ipse a me percipior, hoc est, dum\r\nin meipsum mentis aciem converto, non modo intelligo me\r\nesse rem incompletam, et ab alio dependentem, remque\r\nad majora, et majora sive meliora indefinite aspi|rantem, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[58]\u003c/span\u003e\r\nsed simul etiam intelligo illum, a quo pendeo, majora ista\r\nomnia non indefinite et potentia tantum, sed reipsa infinite\r\nin se habere, atque ita Deum esse; totaque vis argumenti\r\nin eo est, quod agnoscam fieri non posse ut existam\r\ntalis naturae qualis sum, nempe ideam Dei in me habens,\r\nnisi revera Deus etiam existeret, Deus inquam ille idem\r\ncujus idea in me est, hoc est habens omnes illas perfectiones,\r\nquas ego non comprehendere, sed quocunque modo attingere\r\ncogitatione possum, et nullis plane defectibus obnoxius. Ex\r\nquibus satis patet illum fallacem esse non posse: omnem\r\nenim fraudem, et deceptionem a defectu aliquo pendere\r\nlumine naturali manifestum est.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed priusquam hoc diligentius examinem, simulque in\r\nalias veritates quae inde colligi possunt inquiram; placet\r\nhic aliquandiu in ipsius Dei contemplatione immorari, ejus\r\nattributa apud me expendere, et immensi hujus luminis\r\npulchritudinem, quantum caligantis ingenii mei acies ferre\r\npoterit, intueri, admi|rari, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[59]\u003c/span\u003e adorare. Ut enim in hac sola\r\ndivinae majestatis contemplatione summam alterius vitae\r\nfelicitatem consistere fide credimus, ita etiam jam ex\r\neadem licet multo minus perfecta maximam, cujus in hac\r\nvita capaces simus, voluptatem percipi posse experimur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eMeditatio IV.\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eDe vero et falso.\u003c/small\u003e\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eIta me his diebus assuefeci in mente a sensibus abducenda,\r\ntamque accurate animadverti perpauca esse quae\r\nde rebus corporeis vere percipiantur, multoque plura de\r\nmente humana, multo adhuc plura de Deo cognosci, ut\r\njam absque ulla difficultate cogitationem a rebus imaginabilibus\r\nad intelligibiles tantum, atque ab omni materia\r\nsecretas convertam: et sane multo magis distinctam habeo\r\nideam mentis humanae, quatenus est res cogitans, non extensa\r\nin longum, latum, et profun|dum, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[60]\u003c/span\u003e nec aliud quid a\r\ncorpore habens, quam ideam ullius rei corporeae: cumque\r\nattendo me dubitare, sive esse rem incompletam et dependentem,\r\nadeo clara et distincta idea entis independentis et\r\ncompleti, hoc est Dei, mihi occurrit; et ex hoc uno, quod\r\ntalis idea in me sit, sive quod ego ideam illam habens\r\nexistam, adeo manifeste concludo Deum etiam existere,\r\natque ab illo singulis momentis totam existentiam meam\r\ndependere, ut nihil evidentius, nihil certius ab humano\r\ningenio cognosci posse confidam. Jamque videre videor\r\naliquam viam per quam ab ista contemplatione veri Dei,\r\nin quo nempe sunt omnes thesauri scientiarum et sapientiae\r\nabsconditi, ad caeterarum rerum cognitionem deveniatur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eIn primis enim agnosco fieri non posse ut ille me unquam\r\nfallat; in omni enim fallacia vel deceptione aliquid\r\nimperfectionis reperitur; et quamvis posse fallere nonnullum\r\nesse videatur acuminis, aut potentiae argumentum, proculdubio\r\nvelle fallere vel malitiam | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[61]\u003c/span\u003e vel imbecillitatem testatur,\r\nnec proinde in Deum cadit.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eDeinde experior quandam in me esse judicandi facultatem,\r\nquam certe, ut et reliqua omnia quae in me sunt, a\r\nDeo accepi, cumque ille nolit me fallere, talem profecto non\r\ndedit, ut, dum ea recte utor, possim unquam errare.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec ullum de hac re dubium superesset, nisi inde sequi\r\nvideretur, me igitur errare nunquam posse, nam si quodcunque\r\nin me est, a Deo habeo, nec ullam ille mihi dederit\r\nerrandi facultatem, non videor posse unquam errare. Atque\r\nita prorsus, quamdiu de Deo tantum cogito, totusque in\r\neum me converto, nullam erroris, aut falsitatis causam\r\ndeprehendo; sed postmodum ad me reversus experior me\r\ntamen innumeris erroribus esse obnoxium, quorum causam\r\ninquirens animadverto non tantum Dei, sive entis summe\r\nperfecti realem et positivam, sed etiam, ut ita loquar, nihili,\r\nsive ejus quod ab omni perfectione summe abest, negativam\r\nquandam ideam mihi obversari, et me tanquam\r\nmedium quid inter Deum et nihil, sive in|ter \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[62]\u003c/span\u003e summum ens\r\net non ens ita esse constitutum, ut, quantenus a summo\r\nente sum creatus, nihil quidem in me sit, per quod fallar,\r\naut in errorem inducar, sed quatenus etiam quodammodo\r\nde nihilo, sive de non ente participo, hoc est quatenus non\r\nsum ipse summum ens, desuntque mihi quam plurima, non\r\nadeo mirum esse quod fallar: atque ita certe intelligo\r\nerrorem, quatenus error est, non esse quid reale quod a\r\nDeo dependeat, sed tantummodo esse defectum, nec proinde\r\nad errandum mihi opus esse aliqua facultate in hunc finem\r\na Deo tributa, sed contingere ut errem ex eo quod facultas\r\nverum judicandi quam ab illo habeo, non sit in me infinita.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eVerumtamen hoc nondum omnino satisfacit, non enim\r\nerror est pura negatio, sed privatio, sive carentia cujusdam\r\ncognitionis, quae in me quodammodo esse deberet; atque\r\nattendenti ad Dei naturam non videtur fieri posse, ut ille\r\naliquam in me posuerit facultatem quae non sit in suo\r\ngenere perfecta, sive quae aliqua sibi debita perfectione sit\r\nprivata; nam si quo | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[63]\u003c/span\u003e peritior est artifex, eo perfectiora\r\nopera ab illo proficiscantur, quid potest a summo illo rerum\r\nomnium conditore factum esse quod non sit omnibus numeris\r\nabsolutum? nec dubium est quin potuerit Deus me talem\r\ncreare ut nunquam fallerer; nec etiam dubium est quin\r\nvelit semper id quod est optimum; anne ergo melius est me\r\nfalli quam non falli?\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eDum haec perpendo attentius, occurrit primo non mihi\r\nesse mirandum si quaedam a Deo fiant quorum rationes\r\nnon intelligam; nec de ejus existentia ideo esse dubitandum,\r\nquod forte quaedam alia esse experiar quae quare, vel\r\nquomodo ab illo facta sint non comprehendo; cum enim\r\njam sciam naturam meam esse valde infirmam et limitatam,\r\nDei autem naturam esse immensam, incomprehensibilem,\r\ninfinitam, ex hoc satis etiam scio innumerabilia\r\nillum posse quorum causas ignorem; atque ob hanc unicam\r\nrationem totum illud causarum genus quod a fine peti solet\r\nin rebus Physicis\u003ca id=\"FNanchor_37\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_37\"\u003e37\u003c/a\u003e nullum usum habere existimo; non enim\r\nabsque temeritate | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[64]\u003c/span\u003e me puto posse investigare fines Dei.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eOccurrit etiam non unam aliquam creaturam separatim,\r\nsed omnem rerum universitatem esse spectandam,\r\nquoties an opera Dei perfecta sint inquirimus: quod enim\r\nforte non immerito, si solum esset, valde imperfectum videretur,\r\nut habens in mundo rationem partis est perfectissimum;\r\net quamvis ex quo de omnibus volui dubitare nihil\r\nadhuc praeter me, et Deum existere certo cognovi, non\r\npossum tamen, ex quo immensam Dei potentiam animadverti,\r\nnegare quin multa alia ab illo facta sint, vel saltem\r\nfieri possint, adeo ut ego rationem partis in rerum universitate\r\nobtineam.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eDeinde, ad me propius accedens, et qualesnam sint\r\nerrores mei (qui soli imperfectionem aliquam in me arguunt)\r\ninvestigans, adverto illos a duabus causis simul concurrentibus\r\ndependere, nempe a facultate cognoscendi quae\r\nin me est, et a facultate eligendi\u003ca id=\"FNanchor_38\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_38\"\u003e38\u003c/a\u003e sive ab arbitrii libertate,\r\nhoc est ab intellectu, et simul a voluntate. Nam per solum\r\nintellectum percipio tantum ideas de quibus | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[65]\u003c/span\u003e judicium ferre\r\npossum, nec ullus error proprie dictus in eo praecise sic\r\nspectato reperitur; quamvis enim innumerae fortasse res\r\nexistant, quarum ideae nullae in me sunt, non tamen proprie\r\nillis privatus, sed negative tantum destitutus sum dicendus,\r\nquia nempe rationem nullam possum afferre, qua probem\r\nDeum mihi majorem quam dederit cognoscendi facultatem\r\ndare debuisse; atque quantumvis peritum artificem esse\r\nintelligam, non tamen ideo puto illum in singulis ex suis\r\noperibus omnes perfectiones ponere debuisse quas in aliquibus\r\nponere potest. Nec vero etiam queri possum quod\r\nnon satis amplam et perfectam voluntatem, sive arbitrii\r\nlibertatem a Deo acceperim, nam sane nullis illam limitibus\r\ncircumscribi experior. Et quod valde notandum mihi videtur,\r\nnulla alia in me sunt tam perfecta, aut tanta, quin intelligam\r\nperfectiora, sive majora adhuc esse posse. Nam si,\r\nexempli causa, facultatem intelligendi considero, statim\r\nagnosco perexiguam illam et valde finitam in me esse,\r\nsimulque alte|rius \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[66]\u003c/span\u003e cujusdam multo majoris, imo maximae,\r\natque infinitae ideam formo, illamque ex hoc ipso quod\r\nejus ideam formare possim, ad Dei naturam pertinere percipio.\r\nEadem ratione si facultatem recordandi, vel imaginandi,\r\nvel quaslibet alias examinem, nullam plane invenio,\r\nquam non in me tenuem, et circumscriptam, in Deo immensam\r\nesse intelligam. Sola est voluntas, sive arbitrii libertas,\r\nquam tantam in me experior ut nullius majoris ideam apprehendam;\r\nadeo ut illa praecipue sit, ratione cujus imaginem\r\nquandam, et similitudinem Dei me referre intelligo: nam\r\nquamvis major absque comparatione in Deo quam in me\r\nsit, tum ratione cognitionis et potentiae quae illi adjunctae\r\nsunt, redduntque ipsam magis firmam et efficacem; tum\r\nratione objecti, quoniam ad plura se extendit; non tamen\r\nin se formaliter et praecise spectata major videtur, quia tantum\r\nin eo consistit quod idem vel facere, vel non facere\r\n(hoc est affirmare vel negare, prosequi vel fugere) possimus,\r\nvel potius in eo tantum quod ad id quod | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[67]\u003c/span\u003e nobis ab intellectu\r\nproponitur affirmandum vel negandum, sive prosequendum\r\nvel fugiendum ita feramur, ut a nulla vi externa nos ad id\r\ndeterminari sentiamus. Neque enim opus est me in utramque\r\npartem ferri posse ut sim liber, sed contra quo magis\r\nin unam propendeo, sive quia rationem veri et boni in ea\r\nevidenter intelligo, sive quia Deus intima cogitationis meae\r\nita disponit, tanto liberius illam eligo; nec sane divina gratia,\r\nnec naturalis cognitio unquam imminuunt libertatem, sed\r\npotius augent, et corroborant. Indifferentia autem illa quam\r\nexperior, cum nulla me ratio in unam partem magis quam\r\nin alteram impellit, est infimus gradus libertatis, et nullam\r\nin ea perfectionem, sed tantummodo in cognitione\u003ca id=\"FNanchor_39\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_39\"\u003e39\u003c/a\u003e defectum,\r\nsive negationem quandam testatur; nam si semper quid verum\r\net bonum sit clare viderem, nunquam de eo quod esset\r\njudicandum vel eligendum deliberarem, atque ita, quamvis\r\nplane liber, nunquam tamen indifferens esse possem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEx his autem percipio nec vim volen|di, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[68]\u003c/span\u003e quam a Deo\r\nhabeo, per se spectatam causam esse errorum meorum; est\r\nenim amplissima, atque in suo genere perfecta; neque etiam\r\nvim intelligendi, nam quidquid intelligo, cum a Deo habeam\r\nut intelligam, procul dubio recte intelligo, nec in eo fieri\r\npotest ut fallar. Unde ergo nascuntur mei errores? nempe\r\nex hoc uno quod cum latius pateat voluntas quam intellectus,\r\nillam non intra eosdem limites contineo, sed etiam ad\r\nilla quae non intelligo extendo; ad quae cum sit indifferens,\r\nfacile a vero et bono deflectit, atque ita et fallor\r\net pecco.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eExempli causa, cum examinarem hisce diebus an aliquid\r\nin mundo existeret, atque adverterem, ex hoc ipso quod\r\nillud examinarem, evidenter sequi me existere, non potui\r\nquidem non judicare illud quod tam clare intelligebam\r\nverum esse, non quod ab aliqua vi externa fuerim ad id\r\ncoactus, sed quia ex magna luce in intellectu magna consequuta\r\nest propensio in voluntate, atque ita tanto magis\r\nsponte et libere illud credidi, quanto minus fui ad istud\r\nipsum | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[69]\u003c/span\u003e indifferens. Nunc autem, non tantum scio me, quatenus\r\nsum res quaedam cogitans, existere, sed praeterea\r\netiam idea quaedam naturae corporeae mihi obversatur,\r\ncontingitque ut dubitem an natura cogitans quae in me\r\nest, vel potius quae ego ipse sum\u003ca id=\"FNanchor_40\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_40\"\u003e40\u003c/a\u003e, alia sit ab ista natura\r\ncorporea, vel an ambae idem sint; et suppono nullam adhuc\r\nintellectui meo rationem occurrere, quae mihi unum\r\nmagis quam aliud persuadeat, certe ex hoc ipso sum indifferens\r\nad utrumlibet affirmandum vel negandum, vel etiam\r\nad nihil de ea re judicandum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuinimo etiam haec indifferentia non ad ea tantum\r\nse extendit, de quibus intellectus nihil plane cognoscit, sed\r\ngeneraliter ad omnia quae ab illo non satis perspicue cognoscuntur\r\neo ipso tempore, quo de iis a voluntate deliberatur;\r\nquantumvis enim probabiles conjecturae me trahant in unam\r\npartem, sola cognitio quod sint tantum conjecturae, non\r\nautem certae atque indubitabiles rationes, sufficit ad assensionem\r\nmeam in contrarium impellendam. Quod satis | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[70]\u003c/span\u003e his\r\ndiebus sum expertus, cum illa omnia quae prius ut vera\r\nquam maxime credideram, propter hoc unum quod de iis\r\naliquo modo posse dubitari deprehendissem, plane falsa esse\r\nsupposui.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eCum autem quid verum sit, non satis clare et distincte\r\npercipio, si quidem a judicio ferendo abstineam, clarum est\r\nme recte agere, et non falli, sed si vel affirmem, vel negem,\r\ntunc libertate arbitrii non recte utor; atque si in eam partem\r\nquae falsa est me convertam, plane fallar\u003ca id=\"FNanchor_41\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_41\"\u003e41\u003c/a\u003e; si vero alteram\r\namplectar, casu quidem incidam\u003ca id=\"FNanchor_42\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_42\"\u003e42\u003c/a\u003e in veritatem, sed non ideo\r\nculpa carebo, quia lumine naturali manifestum est perceptionem\r\nintellectus praecedere semper debere voluntatis determinationem;\r\natque in hoc liberi arbitrii non recto usu\r\nprivatio illa inest quae formam erroris constituit, privatio,\r\ninquam, inest in ipsa operatione, quatenus a me procedit,\r\nsed non in facultate quam a Deo accepi, nec etiam in operatione\r\nquatenus ab illo dependet.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNeque enim habeo causam ullam conquerendi, quod\r\nDeus mihi non majo|rem \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[71]\u003c/span\u003e vim intelligendi, sive non majus\r\nlumen naturale dederit quam dedit, quia est de ratione intellectus\r\nfiniti ut multa non intelligat, et de ratione intellectus\r\ncreati ut sit finitus, estque quod agam gratias illi qui\r\nmihi nunquam quicquam debuit pro eo quod largitus est,\r\nnon autem quod putem me ab illo iis esse privatum, sive\r\nillum mihi ea abstulisse quae non dedit.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNon habeo etiam causam conquerendi quod voluntatem\r\ndederit latius patentem quam intellectum, cum enim voluntas\r\nin una tantum re, et tanquam in indivisibili consistat,\r\nnon videtur ferre ejus natura ut quicquam ab illa demi\r\npossit; et sane quo amplior est, tanto majores debeo gratias\r\nejus datori.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec denique etiam queri debeo, quod Deus mecum\r\nconcurrat ad eliciendos illos actus voluntatis, sive illa judicia\r\nin quibus fallor: illi enim actus sunt omnino veri et\r\nboni, quatenus a Deo dependent, et major in me quodammodo\r\nperfectio est quod illos possim elicere quam si non\r\npossem. Privatio autem, in qua sola ratio formalis falsi|tatis \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[72]\u003c/span\u003e\r\net culpae consistit, nullo Dei concursu indiget, quia non\r\nest res, neque ad illum relata ut causam privatio, sed tantummodo\r\nnegatio dici debet. Nam sane nulla imperfectio in\r\nDeo est, quod mihi libertatem dederit assentiendi vel non\r\nassentiendi quibusdam, quorum claram et distinctam perceptionem\r\nin intellectu meo non posuit, sed proculdubio in me\r\nimperfectio est, quod ista libertate non bene utar, et de iis\r\nquae non recte intelligo judicium feram. Video tamen fieri\r\na Deo facile potuisse ut, etiamsi manerem liber, et cognitionis\r\nfinitae, nunquam tamen errarem, nempe si vel intellectui\r\nmeo claram et distinctam perceptionem omnium de quibus\r\nunquam essem deliberaturus indidisset; vel tantum si\r\nadeo firmiter memoriae impressisset, de nulla unquam re\r\nesse judicandum quam clare et distincte non intelligerem,\r\nut nunquam ejus possem oblivisci; et facile intelligo me,\r\nquatenus rationem habeo totius cujusdam, perfectiorem\r\nfuturum fuisse, quam nunc sum, si talis a Deo factus essem.\r\nSed non ideo | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[73]\u003c/span\u003e possum negare quin major quodammodo\r\nperfectio sit in tota rerum universitate quod quaedam ejus\r\npartes ab erroribus immunes non sint, aliae vero sint, quam\r\nsi omnes plane similes essent, et nullum habeo jus conquerendi\r\nquod eam me Deus in mundo personam sustinere\r\nvoluerit quae non est omnium praecipua, et maxime perfecta.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAc praeterea, etiam ut non possim ab erroribus abstinere,\r\npriori illo modo qui pendet ab evidenti eorum omnium\r\nperceptione, de quibus est deliberandum, possum tamen illo\r\naltero qui pendet ab eo tantum quod recorder, quoties de\r\nrei veritate non liquet, a judicio ferendo esse abstinendum;\r\nnam quamvis eam in me infirmitatem esse experiar, ut non\r\npossim semper uni et eidem cognitioni defixus inhaerere,\r\npossum tamen attenta et saepius iterata meditatione efficere\r\nut ejusdem, quoties usus exiget, recorder, atque ita habitum\r\nquemdam non errandi acquiram.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQua in re cum maxima et praecipua hominis perfectio\r\nconsistat, non parum me hodierna meditatione lucratum\r\nesse | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[74]\u003c/span\u003e existimo, quod erroris et falsitatis causam investigarim:\r\net sane nulla alia esse potest ab ea quam explicui, nam\r\nquoties voluntatem in judiciis ferendis ita contineo, ut ad ea\r\ntantum se extendat quae illi clare et distincte ab intellectu\r\nexhibentur, fieri plane non potest ut errem, quia omnis\r\nclara et distincta perceptio proculdubio est aliquid\u003ca id=\"FNanchor_43\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_43\"\u003e43\u003c/a\u003e, ac\r\nproinde a nihilo esse non potest, sed necessario Deum authorem\r\nhabet, Deum inquam illum summe perfectum, quem\r\nfallacem esse repugnat, ideoque proculdubio est vera. Nec\r\nhodie tantum didici quid mihi sit cavendum ut nunquam\r\nfallar, sed simul etiam quid agendum ut assequar veritatem;\r\nassequar enim illam profecto, si tantum ad omnia quae perfecte\r\nintelligo satis attendam, atque illa a reliquis quae confusius\r\net obscurius apprehendo, secernam. Cui rei diligenter\r\nimposterum operam dabo.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eMeditatio \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[75]\u003c/span\u003e V.\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eDe essentia rerum materialium, et iterum de Deo,\u003cbr\u003e\r\nquod existat.\u003c/small\u003e\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eMulta mihi supersunt de Dei attributis, multa de mei\r\nipsius, sive mentis meae natura investiganda, sed illa forte\r\nalias resumam, jamque nihil magis urgere videtur (postquam\r\nanimadverti quid cavendum atque agendum sit ad\r\nassequendam veritatem) quam ut ex dubiis, in quae superioribus\r\ndiebus incidi, coner emergere, videamque an aliquid\r\ncerti de rebus materialibus haberi possit.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEt quidem priusquam inquiram, an aliquae tales res\r\nextra me existant, considerare debeo illarum ideas quatenus\r\nsunt in mea cogitatione, et videre quaenam ex iis sint\r\ndistinctae, quaenam confusae.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNempe distincte imaginor quantitatem, quam vulgo\r\nPhilosophi appellant continuam, sive ejus quantitatis, aut\r\npotius rei quantae extensionem in longum, la|tum, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[76]\u003c/span\u003e et profundum;\r\nnumero in ea varias partes; quaslibet istis partibus\r\nmagnitudines, figuras, situs, et motus locales, motibusque\r\nistis quaslibet durationes assigno.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNec tantum illa sic in genere spectata mihi plane nota\r\net perspecta sunt, sed praeterea etiam particularia innumera\r\nde figuris, de numero, de motu, et similibus, attendendo percipio,\r\nquorum veritas adeo aperta est, et naturae meae consentanea,\r\nut dum illa primum detego, non tam videar aliquid\r\nnovi addiscere, quam eorum quae jam ante sciebam reminisci,\r\nsive ad ea primum advertere quae dudum quidem\r\nin me erant, licet non prius in illa obtutum mentis convertissem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuodque hic maxime considerandum puto, invenio apud\r\nme innumeras ideas quarumdam rerum, quae etiamsi extra\r\nme fortasse nullibi existant, non tamen dici possunt nihil\r\nesse; et quamvis a me quodammodo ad arbitrium cogitentur,\r\nnon tamen a me finguntur, sed suas habent veras et\r\nimmutabiles naturas: ut cum, exempli causa, triangulum\r\nimaginor, etsi for|tasse \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[77]\u003c/span\u003e talis figura nullibi gentium extra\r\ncogitationem meam existat, nec unquam extiterit, est tamen\r\nprofecto determinata quaedam ejus natura, sive essentia,\r\nsive forma, immutabilis et aeterna, quae a me non efficta\r\nest, nec a mente mea dependet, ut patet ex eo quod demonstrari\r\npossint variae proprietates de isto triangulo, nempe\r\nquod ejus tres anguli sint aequales duobus rectis; quod\r\nmaximo ejus angulo maximum latus subtendatur, et similes,\r\nquas velim nolim clare nunc agnosco, etiamsi de iis nullo\r\nmodo antea cogitaverim, cum triangulum imaginatus sum,\r\nnec proinde a me fuerint effictae.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNeque ad rem attinet, si dicam, mihi forte a rebus\r\nexternis per organa sensuum istam trianguli ideam advenisse,\r\nquia nempe corpora triangularem figuram habentia\r\ninterdum vidi, possum enim alias innumeras figuras excogitare,\r\nde quibus nulla suspicio esse potest quod mihi unquam\r\nper sensus illapsae sint, et tamen varias de iis, non minus\r\nquam de triangulo, proprietates demonstrare. Quae sane\r\nomnes sunt ve|rae, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[78]\u003c/span\u003e quandoquidem a me clare cognoscuntur,\r\nideoque aliquid sunt, non merum nihil: patet enim illud\r\nomne quod verum est esse aliquid\u003ca id=\"FNanchor_44\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_44\"\u003e44\u003c/a\u003e; et jam fuse demonstravi\r\nilla omnia quae clare cognosco esse vera; atque quamvis\r\nid non demonstrassem, ea certe est natura mentis meae ut\r\nnihilominus non possem iis non assentiri, saltem quamdiu\r\nea clare percipio; meminique me semper, etiam ante hoc\r\ntempus, cum sensuum objectis quam maxime inhaererem,\r\nejusmodi veritates, quae nempe de figuris, aut numeris,\r\naliisve ad Arithmeticam, vel Geometriam, vel in genere ad\r\npuram atque abstractam Mathesim pertinentibus, evidenter\r\nagnoscebam, pro omnium certissimis habuisse.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eJam vero si ex eo solo, quod alicujus rei ideam possim\r\nex cogitatione mea depromere, sequitur ea omnia quae ad\r\nillam rem pertinere clare et distincte percipio, revera ad\r\nillam pertinere, nunquid inde haberi etiam potest argumentum,\r\nquo Dei existentia probetur? Certe ejus ideam, nempe\r\nentis summe perfecti, non minus apud me invenio, quam | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[79]\u003c/span\u003e\r\nideam cujusvis figurae aut numeri; nec minus clare et\r\ndistincte intelligo ad ejus naturam pertinere ut semper existat\u003ca id=\"FNanchor_45\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_45\"\u003e45\u003c/a\u003e,\r\nquam id quod de aliqua figura, aut numero demonstro\r\nad ejus figurae, aut numeri naturam etiam pertinere; ac\r\nproinde, quamvis non omnia quae superioribus hisce diebus\r\nmeditatus sum vera essent, in eodem ad minimum certitudinis\r\ngradu esse deberet apud me Dei existentia, in quo\r\nfuerunt hactenus Mathematicae veritates.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuanquam sane hoc prima fronte non est omnino perspicuum,\r\nsed quandam sophismatis speciem refert. Cum enim\r\nassuetus sim in omnibus aliis rebus existentiam ab essentia\r\ndistinguere, facile mihi persuadeo illam etiam ab essentia\r\nDei sejungi posse, atque ita Deum ut non actu existentem\u003ca id=\"FNanchor_46\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_46\"\u003e46\u003c/a\u003e\r\ncogitari: sed tamen diligentius attendenti fit manifestum, non\r\nmagis posse existentiam ab essentia Dei separari, quam ab\r\nessentia trianguli magnitudinem trium ejus angulorum aequalium\r\nduobus rectis, sive ab idea montis ideam vallis: adeo\r\nut non magis repugnet cogitare Deum\u003ca id=\"FNanchor_47\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_47\"\u003e47\u003c/a\u003e (hoc est | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[80]\u003c/span\u003e ens summe\r\nperfectum) cui desit existentia (hoc est cui desit aliqua perfectio)\r\nquam cogitare montem cui desit vallis.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eVerumtamen ne possim quidem cogitare Deum nisi\r\nexistentem, ut neque montem sine valle, at certe ut neque\r\nex eo quod cogitem montem cum valle, ideo sequitur aliquem\r\nmontem in mundo esse, ita neque ex eo quod cogitem\r\nDeum ut existentem, ideo sequi videtur Deum existere:\r\nnullam enim necessitatem cogitatio mea rebus imponit; et\r\nquemadmodum imaginari licet equum alatum, etsi nullus\r\nequus habeat alas, ita forte Deo existentiam possum affingere,\r\nquamvis nullus Deus existat.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eImo sophisma hic latet, neque enim ex eo quod non\r\npossim cogitare montem nisi cum valle, sequitur alicubi\r\nmontem et vallem existere, sed tantum montem et vallem,\r\nsive existant, sive non existant, a se mutuo sejungi non\r\nposse. Atqui ex eo quod non possim cogitare Deum nisi\r\nexistentem, sequitur existentiam a Deo esse inseparabilem,\r\nac proinde illum revera existere, non quod mea cogi|tatio \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[81]\u003c/span\u003e\r\nhoc efficiat, sive aliquam necessitatem ulli rei imponat, sed\r\ncontra quia ipsius rei, nempe existentiae Dei, necessitas\r\nme determinat ad hoc cogitandum: neque enim mihi liberum\r\nest Deum absque existentia (hoc est ens summe perfectum\r\nabsque summa perfectione) cogitare, ut liberum est, equum\r\nvel cum alis, vel sine alis imaginari.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNeque etiam hic dici debet, necesse quidem esse ut\r\nponam Deum existentem, postquam posui illum habere omnes\r\nperfectiones, quandoquidem existentia una est ex illis,\r\nsed priorem positionem necessariam non fuisse; ut neque\r\nnecesse est me putare figuras omnes quadrilateras circulo\r\ninscribi, sed posito quod hoc putem, necesse erit me fateri\r\nrhombum circulo inscribi, quod aperte tamen est falsum.\r\nNam quamvis non necesse sit ut incidam unquam in ullam\r\nde Deo cogitationem, quoties tamen de ente primo et summo\r\nlibet cogitare, atque ejus ideam tamquam ex mentis meae\r\nthesauro depromere, necesse est, ut illi omnes perfectiones\r\nattribuam, etsi nec omnes | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[82]\u003c/span\u003e tunc enumerem, nec ad singulas\r\nattendam: quae necessitas plane sufficit ut postea, cum animadverto\r\nexistentiam esse perfectionem, recte concludam\r\nens primum et summum existere: quemadmodum non est\r\nnecesse me ullum triangulum unquam imaginari, sed quoties\r\nvolo figuram rectilineam tres tantum angulos habentem considerare,\r\nnecesse est ut illi ea tribuam, ex quibus recte infertur\r\nejus tres angulos non majores esse duobus rectis,\r\netiamsi hoc ipsum tunc non advertam. Cum vero examino\r\nquaenam figurae circulo inscribantur, nullo modo necesse\r\nest ut putem omnes quadrilateras ex eo numero esse; imo\r\netiam idipsum nequidem fingere possum, quamdiu nihil\r\nvolo admittere nisi quod clare et distincte intelligo: ac proinde\r\nmagna differentia est inter ejusmodi falsas positiones,\r\net ideas veras mihi ingenitas, quarum prima et praecipua est\r\nidea Dei: nam sane multis modis intelligo illam non esse quid\r\nfictitium a cogitatione mea dependens, sed imaginem verae\r\net immutabilis naturae; ut, primo, quia | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[83]\u003c/span\u003e nulla alia res potest\r\na me excogitari ad cujus essentiam existentia pertineat praeter\r\nsolum Deum; deinde, quia non possum duos, aut plures\r\nejusmodi Deos intelligere; et quia, posito quod jam unus\r\nexistat, plane videam esse necessarium ut et ante ab aeterno\r\nextiterit, et in aeternum sit mansurus; ac denique quod\r\nmulta alia in Deo percipiam, quorum nihil a me detrahi\r\npotest, nec mutari.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSed vero quacumque tandem utar probandi ratione,\r\nsemper eo res redit, ut ea me sola plane persuadeant quae\r\nclare et distincte percipio. Et quidem ex iis\u003ca id=\"FNanchor_48\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_48\"\u003e48\u003c/a\u003e quae ita percipio,\r\netsi nonnulla unicuique obvia sint, alia vero nonnisi\r\nab iis qui propius inspiciunt, et diligenter investigant, deteguntur;\r\npostquam tamen detecta sunt, haec non minus\r\ncerta quam illa existimantur. Ut quamvis non tam facile\r\nappareat in triangulo rectangulo quadratum basis aequale\r\nesse quadratis laterum, quam istam basim maximo ejus\r\nangulo subtendi, non tamen minus creditur, postquam semel\r\nest perspectum. Quod autem ad Deum | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[84]\u003c/span\u003e attinet, certe nisi\r\npraejudiciis obruerer, et rerum sensibilium imagines cogitationem\r\nmeam omni ex parte obsiderent, nihil illo prius,\r\naut facilius agnoscerem, nam quid ex se est apertius, quam\r\nsummum ens esse, sive Deum ad cujus solius essentiam\r\nexistentia pertinet, existere?\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque, quamvis mihi attenta consideratione opus fuerit\r\nad hoc ipsum percipiendum, nunc tamen non modo de eo\r\naeque certus sum, ac de omni alio quod certissimum videtur;\r\nsed praeterea etiam animadverto caeterarum rerum certitudinem\r\nab hoc ipso ita pendere, ut absque eo nihil unquam\r\nperfecte sciri possit.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEtsi enim ejus sim naturae, ut quamdiu aliquid valde\r\nclare et distincte percipio, non possim non credere verum\r\nesse, quia tamen ejus etiam sum naturae ut non possim\r\nobtutum mentis in eandem rem semper defigere ad illam\r\nclare percipiendam, recurratque saepe memoria judicii ante\r\nfacti, cum non amplius attendo ad rationes propter quas\r\ntale quid judicavi, rationes aliae afferri possunt quae me, si\r\nDeum igno|rarem, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[85]\u003c/span\u003e facile ab opinione dejicerent, atque ita\r\nde nulla unquam re veram et certam scientiam, sed vagas\r\ntantum et mutabiles opiniones haberem. Sic, exempli causa,\r\ncum naturam trianguli considero, evidentissime quidem mihi,\r\nutpote Geometriae principiis imbuto, apparet ejus tres\r\nangulos aequales esse duobus rectis; nec possum non credere\r\nid verum esse\u003ca id=\"FNanchor_49\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_49\"\u003e49\u003c/a\u003e quamdiu ad ejus demonstrationem attendo,\r\nsed statim atque mentis aciem ab illa deflexi, quantumvis\r\nadhuc recorder me illam clarissime perspexisse, facile\r\ntamen potest accidere ut dubitem an sit vera, si quidem\r\nDeum ignorem: possum enim mihi persuadere me talem a\r\nnatura factum esse ut interdum in iis fallar quae me puto\r\nquam evidentissime percipere, cum praesertim meminerim\r\nme saepe multa pro veris et certis habuisse, quae postmodum\r\naliis rationibus adductus falsa esse judicavi.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePostquam vero percepi Deum esse, quia simul etiam\r\nintellexi caetera omnia ab eo pendere, illumque non esse\r\nfallacem; atque inde collegi illa om|nia \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[86]\u003c/span\u003e quae clare et distincte\r\npercipio necessario esse vera, etiamsi non attendam\r\namplius ad rationes propter quas istud verum esse judicavi,\r\nmodo tantum recorder me clare et distincte perspexisse,\r\nnulla ratio contraria afferri potest quae me ad dubitandum\r\nimpellat, sed veram et certam de hoc habeo scientiam. Neque\r\nde hoc tantum, sed et de reliquis omnibus quae memini\r\nme aliquando demonstrasse, ut de Geometricis et similibus:\r\nquid enim nunc mihi opponetur? Mene talem factum esse\r\nut saepe fallar? At jam scio me in iis quae perspicue intelligo\r\nfalli non posse: mene multa alias pro veris et certis habuisse,\r\nquae postea falsa esse deprehendi? atqui nulla ex iis clare et\r\ndistincte perceperam, sed hujus regulae veritatis ignarus ob\r\nalias causas forte credideram, quas postea minus firmas\r\nesse detexi. Quid ergo dicetur? anne (ut nuper mihi objiciebam)\r\nme forte somniare, sive illa omnia quae jam\r\ncogito non magis vera esse quam ea quae dormienti occurrunt?\r\nImo etiam hoc nihil mutat, nam certe, quamvis\r\nsomnia|rem, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[87]\u003c/span\u003e si quid intellectui meo sit evidens, illud omnino est\r\nverum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque ita plane video omnis scientiae certitudinem et\r\nveritatem ab una veri Dei cognitione pendere, adeo ut,\r\npriusquam illum nossem, nihil de ulla alia re perfecte scire\r\npotuerim. Jam vero innumera, tum de ipso Deo, aliisque\r\nrebus intellectualibus, tum etiam de omni illa natura corporea,\r\nquae est purae Matheseos objectum, mihi plane nota\r\net certa esse possunt\u003ca id=\"FNanchor_50\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_50\"\u003e50\u003c/a\u003e.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003ch2\u003eMeditatio VI.\u003cbr\u003e\r\n\u003csmall\u003eDe rerum materialium existentia, et reali mentis\u003cbr\u003e\r\na corpore distinctione.\u003c/small\u003e\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cp\u003eReliquum est ut examinem an res materiales existant:\r\net quidem jam ad minimum scio illas, quatenus sunt purae\r\nMatheseos objectum, posse existere, quandoquidem ipsas\r\nclare et distincte percipio. Non enim dubium | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[88]\u003c/span\u003e est quin Deus\r\nsit capax ea omnia efficiendi quae ego sic percipiendi sum\r\ncapax; nihilque unquam ab illo fieri non posse judicavi,\r\nnisi propter hoc quod illud a me distincte percipi repugnaret.\r\nPraeterea ex imaginandi facultate, qua me uti experior, dum\r\ncirca res istas materiales versor, sequi videtur illas existere:\r\nnam attentius consideranti quidnam sit imaginatio, nihil\r\naliud esse apparet quam quaedam applicatio facultatis\r\ncognoscitivae ad corpus ipsi intime praesens ac proinde\r\nexistens.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuod ut planum fiat, primo examino differentiam quae\r\nest inter imaginationem\u003ca id=\"FNanchor_51\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_51\"\u003e51\u003c/a\u003e et puram intellectionem. Nempe,\r\nexempli causa, cum triangulum imaginor, non tantum intelligo\r\nillud esse figuram tribus lineis comprehensam, sed\r\nsimul etiam istas tres lineas tanquam praesentes acie mentis\r\nintueor, atque hoc est quod imaginari appello. Si vero de\r\nchiliogono velim cogitare, equidem aeque bene intelligo\r\nillud esse figuram constantem mille lateribus, ac intelligo\r\ntriangulum esse figuram constantem tribus, | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[89]\u003c/span\u003e sed non eodem\r\nmodo illa mille latera imaginor, sive tanquam praesentia intueor:\r\net quamvis tunc, propter consuetudinem aliquid\r\nsemper imaginandi, quoties de re corporea cogito, figuram\r\nforte aliquam confuse mihi repraesentem, patet tamen illam\r\nnon esse chiliogonum, quia nulla in re est diversa ab ea\r\nquam mihi etiam repraesentarem, si de myriogono, aliave\r\nquavis figura plurimorum laterum cogitarem; nec quicquam\r\njuvat ad eas proprietates, quibus chiliogonum ab\r\naliis polygonis differt, agnoscendas. Si vero de pentagono\r\nquaestio sit, possum quidem ejus figuram intelligere, sicut\r\nfiguram chiliogoni, absque ope imaginationis; sed possum\r\netiam eandem imaginari\u003ca id=\"FNanchor_52\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_52\"\u003e52\u003c/a\u003e, applicando scilicet aciem mentis\r\nad ejus quinque latera, simulque ad aream iis contentam;\r\net manifeste hic animadverto mihi peculiari quadam animi\r\ncontentione opus esse ad imaginandum; qua non utor ad\r\nintelligendum: quae nova animi contentio differentiam inter\r\nimaginationem, et intellectionem puram | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[90]\u003c/span\u003e clare ostendit.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAd haec considero istam vim imaginandi quae in me\r\nest, prout differt a vi intelligendi, ad mei ipsius, hoc est,\r\nad mentis meae essentiam non requiri; nam quamvis illa a\r\nme abesset, procul dubio manerem nihilominus ille idem,\r\nqui nunc sum; unde sequi videtur illam ab aliqua re a\r\nme diversa pendere; atque facile intelligo: si corpus aliquod\r\nexistat cui mens sit ita conjuncta ut ad illud veluti inspiciendum\r\npro arbitrio se applicet, fieri posse, ut per hoc ipsum\r\nres corporeas imaginer; adeo ut hic modus cogitandi in\r\neo tantum a pura intellectione differat, quod mens, dum\r\nintelligit, se ad seipsam quodammodo convertat, respiciatque\r\naliquam ex ideis, quae illi ipsi insunt; dum autem imaginatur,\r\nse convertat ad corpus, et aliquid in eo ideae vel\r\na se intellectae, vel sensu perceptae conforme intueatur.\r\nFacile, inquam, intelligo imaginationem ita perfici posse,\r\nsiquidem corpus existat; et quia nullus alius modus aeque\r\nconveniens occurrit ad illam explicandam, probabiliter inde\r\nconjicio corpus existere; | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[91]\u003c/span\u003e sed probabiliter tantum, et quamvis\r\naccurate omnia investigem, nondum tamen video ex ea\r\nnaturae corporeae idea distincta, quam in imaginatione mea\r\ninvenio, ullum sumi posse argumentum, quod necessario\r\nconcludat aliquod corpus existere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eSoleo vero alia multa imaginari praeter illam naturam\r\ncorpoream, quae est purae Matheseos objectum, ut colores,\r\nsonos, sapores, dolorem, et similia, sed nulla tam distincte;\r\net quia haec percipio melius sensu, a quo videntur ope memoriae\r\nad imaginationem pervenisse; ut commodius de ipsis\r\nagam, eadem opera etiam de sensu est agendum, videndumque\r\nan ex iis quae isto cogitandi modo, quem sensum appello,\r\npercipiuntur, certum aliquod argumentum pro\u003ca id=\"FNanchor_53\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_53\"\u003e53\u003c/a\u003e rerum corporearum\r\nexistentia habere possim.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEt primo quidem apud me hic repetam quaenam illa\r\nsint quae antehac ut sensu percepta vera esse putavi, et\r\nquas ob causas id putavi; deinde etiam causas expendam,\r\npropter quas eadem postea in dubium revocavi; ac denique\r\nconsiderabo | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[92]\u003c/span\u003e quid mihi nunc de iisdem sit credendum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePrimo itaque sensi me habere caput, manus, pedes, et\r\nmembra caetera, ex quibus constat illud corpus quod tanquam\r\nmei partem, vel forte etiam tanquam me totum spectabam;\r\nsensique hoc corpus inter alia multa corpora versari,\r\na quibus variis commodis, vel incommodis affici potest, et\r\ncommoda ista sensu quodam voluptatis, et incommoda\r\nsensu doloris metiebar. Atque praeter dolorem et voluptatem\r\nsentiebam etiam in me famem, sitim, aliosque ejusmodi\r\nappetitus; itemque corporeas quasdam propensiones\r\nad hilaritatem, ad tristitiam, ad iram, similesque alios affectus;\r\nforis vero, praeter corporum extensionem, et figuras,\r\net motus, sentiebam etiam in illis duritiem, et calorem, aliasque\r\ntactiles qualitates; ac praeterea lumen, et colores, et\r\nodores, et sapores, et sonos, ex quorum varietate caelum,\r\nterram, maria, et reliqua corpora ab invicem distinguebam.\r\nNec sane absque ratione ob ideas istarum omnium qualitatum\r\nquae cogitationi meae se offerebant, et | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[93]\u003c/span\u003e quas solas\r\nproprie et immediate sentiebam, putabam me sentire res\r\nquasdam a mea cogitatione plane diversas, nempe corpora\r\na quibus ideae istae procederent; experiebar enim illas\r\nabsque ullo meo consensu mihi advenire, adeo ut neque\r\npossem objectum ullum sentire, quamvis vellem, nisi illud\r\nsensus organo esset praesens; nec possem non sentire cum\r\nerat praesens; cumque ideae sensu perceptae essent multo\r\nmagis vividae et expressae, et suo etiam modo magis distinctae,\r\nquam ullae ex iis quas ipse prudens et sciens meditando\r\neffingebam, vel memoriae meae impressas advertebam,\r\nfieri non posse videbatur ut a meipso procederent;\r\nideoque supererat ut ab aliis quibusdam rebus advenirent.\r\nQuarum rerum cum nullam aliunde notitiam haberem quam\r\nex istis ipsis ideis, non poterat aliud mihi venire in mentem\r\nquam illas iis similes esse. Atque etiam quia recordabar\r\nme prius usum fuisse sensibus quam ratione, videbamque\r\nideas quas ipse effingebam non tam expressas esse, quam | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[94]\u003c/span\u003e\r\nillae erant quas sensu percipiebam, et plerumque ex earum\r\npartibus componi, facile mihi persuadebam nullam plane\r\nme habere in intellectu, quam non prius habuissem in sensu.\r\nNon etiam sine ratione corpus illud, quod speciali quodam\r\njure meum appellabam, magis ad me pertinere quam alia\r\nulla arbitrabar; neque enim ab illo poteram unquam sejungi,\r\nut a reliquis; omnes appetitus et affectus in illo, et\r\npro illo sentiebam; ac denique dolorem et titillationem voluptatis\r\nin ejus partibus, non autem in aliis extra illud\u003ca id=\"FNanchor_54\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_54\"\u003e54\u003c/a\u003e\r\npositis advertebam. Cur vero ex isto nescio quo doloris\r\nsensu quaedam animi tristitia, et ex sensu titillationis laetitia\r\nquaedam consequatur, curve illa nescio quae vellicatio\r\nventriculi, quam famem voco, me de cibo sumendo admoneat,\r\ngutturis vero ariditas de potu, et ita de caeteris,\r\nnon aliam sane habebam rationem, nisi quia ita doctus sum\r\na natura; neque enim ulla plane est affinitas (saltem quam\r\nego intelligam) inter istam vellicationem, et cibi sumendi\r\nvolun|tatem, \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[95]\u003c/span\u003e sive inter sensum rei dolorem inferentis, et\r\ncogitationem tristitiae ab isto sensu exortae. Sed et reliqua\r\nomnia quae de sensuum objectis judicabam, videbar a\r\nnatura didicisse: prius enim illa ita se habere mihi persuaseram,\r\nquam rationes ullas, quibus hoc ipsum probaretur,\r\nexpendissem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePostea vero multa paulatim experimenta fidem omnem\r\nquam sensibus habueram labefactarunt, nam et interdum\r\nturres quae rotundae visae fuerant e longinquo, quadratae\r\napparebant e propinquo, et statuae permagnae in earum\r\nfastigiis stantes, non magnae e terra spectanti videbantur;\r\net talibus aliis innumeris in rebus sensuum externorum judicia\r\nfalli deprehendebam; nec externorum duntaxat, sed etiam\r\ninternorum, nam quid dolore intimius esse potest? atqui\r\naudiveram aliquando ab iis quibus crus aut brachium fuerat\r\nabscissum, se sibi videri adhuc interdum dolorem sentire in\r\nea parte corporis qua carebant; ideoque etiam in me non\r\nplane certum esse videbatur membrum aliquod mihi dolere,\r\nquamvis | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[96]\u003c/span\u003e sentirem in eo dolorem. Quibus etiam duas maxime\r\ngenerales dubitandi causas nuper adjeci: prima erat, quod\r\nnulla unquam dum vigilo me sentire crediderim, quae non\r\netiam inter dormiendum possim aliquando putare me sentire;\r\ncumque illa quae sentire mihi videor in somnis,\r\nnon credam a rebus extra me positis mihi advenire, non\r\nadvertebam, quare id potius crederem de iis quae sentire\r\nmihi videor vigilando. Altera erat, quod cum authorem\r\nmeae originis adhuc ignorarem, vel saltem ignorare me fingerem,\r\nnihil videbam obstare quo minus essem natura ita\r\nconstitutus ut fallerer, etiam in iis quae mihi verissima\r\napparebant. Et quantum ad rationes quibus antea rerum\r\nsensibilium veritatem mihi persuaseram, non difficulter ad\r\nillas respondebam. Cum enim viderer ad multa impelli a\r\nnatura quae ratio dissuadebat, non multum fidendum esse\r\nputabam iis quae a natura docentur. Et quamvis sensuum\r\nperceptiones a voluntate mea non penderent, non ideo\r\nconcludendum esse pu|tabam \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[97]\u003c/span\u003e illas a rebus a me diversis\r\nprocedere, quia forte aliqua esse potest in meipso facultas,\r\netsi mihi nondum cognita, illarum effectrix.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNunc autem postquam incipio meipsum, meaeque authorem\r\noriginis melius nosse, non quidem omnia quae habere\r\nvideor a sensibus, puto esse temere admittenda; sed neque\r\netiam omnia in dubium revocanda.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEt primo quoniam scio omnia quae clare et distincte\r\nintelligo, talia a Deo fieri posse qualia illa intelligo, satis\r\nest quod possim unam rem absque altera clare et distincte\r\nintelligere, ut certus sim unam ab altera esse diversam,\r\nquia potest saltem a Deo seorsim poni; et non refert a\r\nqua potentia id fiat, ut diversa existimetur; ac proinde, ex\r\nhoc ipso quod sciam me existere, quodque interim nihil\r\nplane aliud ad naturam, sive essentiam meam pertinere\r\nanimadvertam, praeter hoc solum quod sim res cogitans,\r\nrecte concludo, meam essentiam in hoc uno consistere,\r\nquod sim res cogitans. Et quamvis fortasse (vel potius ut\r\npostmodum dicam, pro | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[98]\u003c/span\u003e certo) habeam corpus, quod mihi\r\nvalde arcte conjunctum est, quia tamen ex una parte claram\r\net distinctam habeo ideam mei ipsius quatenus sum tantum\r\nres cogitans, non extensa; et ex alia parte distinctam\r\nideam corporis, quatenus est tantum res extensa, non cogitans,\r\ncertum est me a corpore meo revera esse distinctum,\r\net absque illo posse existere.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePraeterea invenio in me facultates specialibus quibusdam\r\nmodis cogitandi\u003ca id=\"FNanchor_55\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_55\"\u003e55\u003c/a\u003e, puta facultates imaginandi, et\r\nsentiendi, sine quibus totum me possum clare et distincte\r\nintelligere, sed non vice versa illas sine me, hoc est sine\r\nsubstantia intelligente cui insint: intellectionem enim nonnullam\r\nin suo formali conceptu includunt\u003ca id=\"FNanchor_56\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_56\"\u003e56\u003c/a\u003e unde percipio\r\nillas a me, ut modos a re distingui. Agnosco etiam quasdam\r\nalias facultates, ut locum mutandi, varias figuras induendi,\r\net similes, quae quidem, non magis quam praecedentes,\r\nabsque aliqua substantia cui insint, possunt intelligi, nec\r\nproinde etiam absque illa existere, | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[99]\u003c/span\u003e sed manifestum est has,\r\nsiquidem existant inesse debere substantiae corporeae\r\nsive extensae, non autem intelligenti, quia nempe aliqua\r\nextensio, non autem ulla plane intellectio, in earum claro\r\net distincto conceptu continetur. Jam vero est quidem in\r\nme passiva quaedam facultas sentiendi, sive ideas rerum\r\nsensibilium recipiendi et cognoscendi, sed ejus nullum usum\r\nhabere possem, nisi quaedam activa etiam existeret, sive\r\nin me, sive in alio, facultas istas ideas producendi, vel efficiendi.\r\nAtque haec sane in me ipso esse non potest, quia\r\nnullam plane intellectionem praesupponit, et me non cooperante,\r\nsed saepe etiam invito ideae istae producuntur:\r\nergo superest ut sit in aliqua substantia a me diversa, in\r\nqua quoniam omnis realitas vel formaliter vel eminenter\r\ninesse debet, quae est objective in ideis ab ista facultate\r\nproductis, (ut jam supra animadverti) vel haec substantia\r\nest corpus, sive natura corporea, in qua nempe omnia\r\nformaliter continentur quae in ideis objective; vel certe\r\nDeus est, vel aliqua crea|tura \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[100]\u003c/span\u003e corpore nobilior in qua\r\ncontinentur eminenter. Atqui, cum Deus non sit fallax,\r\nomnino manifestum est illum nec per se immediate istas\r\nideas mihi immittere, nec etiam mediante aliqua creatura,\r\nin qua earum realitas objectiva non formaliter, sed eminenter\r\ntantum contineatur. Cum enim nullam plane facultatem\r\nmihi dederit ad hoc agnoscendum, sed contra, magnam\r\npropensionem ad credendum illas a rebus corporeis emitti,\r\nnon video qua ratione posset intelligi ipsum non esse fallacem,\r\nsi aliunde quam a rebus corporeis emitterentur: Ac\r\nproinde res corporeae existunt. Non tamen forte omnes\r\ntales omnino existunt, quales illas sensu comprehendo;\r\nquoniam ista sensuum comprehensio in multis valde obscura\r\nest et confusa; sed saltem illa omnia in iis sunt, quae clare\r\net distincte intelligo, id est omnia generaliter spectata quae\r\nin purae Matheseos objecto comprehenduntur.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eQuantum autem attinet ad reliqua quae vel tantum\r\nparticularia sunt, ut quod sol sit talis magnitudinis, aut\r\nfigurae etc. vel minus clare intellecta, ut lumen, sonus,\r\ndolor, et similia, quamvis valde dubia et incerta sint, hoc\r\ntamen ipsum, quod Deus non sit fallax, quodque idcirco fieri\r\nnon possit ut ulla falsitas in meis opinionibus reperiatur,\r\nnisi aliqua etiam sit in me facultas a Deo tributa ad illam\r\nemendandam, certam mihi spem ostendit veritatis etiam\r\nin iis assequendae. Et sane non dubium est quin ea omnia\r\nquae doceor a natura aliquid habeant veritatis: Per naturam\r\nenim generaliter spectatam nihil nunc aliud quam\r\nvel Deum ipsum, vel rerum creatarum coordinationem a Deo\r\ninstitutam intelligo; nec aliud per naturam meam in particulari,\r\nquam complexionem eorum omnium quae mihi a\r\nDeo sunt tributa.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNihil autem est quod me ista natura magis expresse\r\ndoceat quam quod habeam corpus, cui male est cum dolorem\r\nsentio: quod cibo, vel potu indiget, cum famem, aut\r\nsitim patior, et similia; nec proinde dubitare debeo, quin\r\naliquid in eo sit veritatis.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eDocet etiam natura per istos sensus | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[102]\u003c/span\u003e doloris, famis,\r\nsitis, etc. me non tantum adesse meo corpori ut nauta\r\nadest navigio, sed illi arctissime esse conjunctum, et quasi\r\npermixtum, adeo ut unum quid cum illo componam; alioqui\r\nenim cum corpus laeditur, ego, qui nihil aliud sum\r\nquam res cogitans, non sentirem idcirco dolorem, sed puro\r\nintellectu laesionem istam perciperem, ut nauta visu percipit,\r\nsi quid in nave frangatur; et cum corpus cibo, vel potu indiget,\r\nhoc ipsum expresse intelligerem, non confusos famis\r\net sitis sensus haberem. Nam certe isti sensus sitis, famis,\r\ndoloris, etc. nihil aliud sunt quam confusi quidam cogitandi\r\nmodi ab unione et quasi permixtione mentis cum corpore\r\nexorti.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003ePraeterea etiam doceor a natura varia circa meum corpus\r\nalia corpora existere, ex quibus nonnulla mihi prosequenda\r\nsunt, alia fugienda. Et certe ex eo quod valde\r\ndiversos sentiam colores, sonos, odores, sapores, calorem,\r\nduritiem, et similia, recte concludo, aliquas esse in corporibus,\r\na quibus variae istae sensuum perceptiones | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[103]\u003c/span\u003e adveniunt,\r\nvarietates iis respondentes, etiamsi forte iis non\r\nsimiles; atque ex eo quod quaedam ex illis perceptionibus,\r\nmihi gratae sint, aliae ingratae, plane certum est meum\r\ncorpus, sive potius me totum, quatenus ex corpore et mente\r\nsum compositus, variis commodis et incommodis a circumjacentibus\r\ncorporibus affici posse.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eMulta vero alia sunt quae, etsi videar a natura doctus\r\nesse, non tamen revera ab ipsa, sed a consuetudine quadam\r\ninconsiderate judicandi accepi, atque ideo\u003ca id=\"FNanchor_57\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_57\"\u003e57\u003c/a\u003e falsa esse facile\r\ncontingit; ut quod omne spatium, in quo nihil plane occurrit\r\nquod meos sensus moveat, sit vacuum; quod in corpore,\r\nexempli gratia, calido aliquid sit plane simile ideae caloris\r\nquae in me est: in albo aut viridi sit eadem albedo aut viriditas\r\nquam sentio; in amaro aut dulci idem sapor et sic de\r\ncaeteris; quod et astra et turres, et quaevis alia remota\r\ncorpora ejus sint tantum magnitudinis et figurae, quam sensibus\r\nmeis exhibent, et alia ejusmodi. Sed ne quid in hac\r\nre non satis distincte percipiam, accura|tius \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[104]\u003c/span\u003e debeo definire\r\nquid proprie intelligam, cum dico me aliquid doceri a natura;\r\nnempe hic naturam strictius sumo, quam pro complexione\r\neorum omnium quae mihi a Deo tributa sunt; in\r\nhac enim complexione multa continentur quae ad mentem\r\nsolam pertinent, ut quod percipiam id quod factum est infectum\r\nesse non posse, et reliqua omnia quae lumine\r\nnaturali sunt nota, de quibus hic non est sermo; multa\r\netiam quae ad solum corpus spectant, ut quod deorsum\r\ntendat, et similia de quibus etiam non ago, sed de iis tantum\r\nquae mihi ut composito ex mente et corpore a Deo tributa\r\nsunt. Ideoque haec natura docet quidem ea refugere quae\r\nsensum doloris inferunt et ea prosequi quae sensum voluptatis,\r\net talia; sed non apparet illam praeterea nos docere\r\nut quicquam ex istis sensuum perceptionibus sine praevio\r\nintellectus examine de rebus extra nos positis concludamus,\r\nquia de iis verum scire ad mentem solam, non autem ad\r\ncompositum videtur pertinere. Ita quamvis stella non magis\r\noculum | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[105]\u003c/span\u003e meum quam ignis exiguae facis afficiat, nulla tamen\r\nin eo realis, sive positiva propensio est ad credendum illam\r\nnon esse majorem, sed hoc sine ratione ab ineunte aetate\r\njudicavi; et quamvis ad ignem accedens sentio calorem, ut\r\netiam ad eundem nimis prope accedens sentio dolorem,\r\nnulla profecto ratio est quae suadeat in igne aliquid esse\r\nsimile isti calori; ut neque etiam isti dolori, sed tantummodo\r\nin eo aliquid esse, quodcunque demum sit, quod istos in\r\nnobis sensus caloris vel doloris efficiat: et quamvis etiam\r\nin aliquo spatio nihil sit quod moveat sensum, non ideo\r\nsequitur in eo nullum esse corpus, sed video me in his\r\naliisque permultis ordinem naturae pervertere esse assuetum,\r\nquia nempe sensuum perceptionibus, quae proprie tantum\r\na natura datae sunt ad menti significandum quaenam composito,\r\ncujus pars est, commoda sint vel incommoda, et\r\neatenus sunt satis clarae et distinctae, utor tanquam regulis\r\ncertis ad immediate dignoscendum quaenam sit corporum\r\nextra nos positorum essentia, de qua tamen | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[106]\u003c/span\u003e nihil nisi valde\r\nobscure et confuse significant.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtqui jam ante satis perspexi qua ratione, non obstante\r\nDei bonitate, judicia mea falsa esse contingat. Sed nova hic\r\noccurrit difficultas circa illa ipsa quae tanquam persequenda\r\nvel fugienda mihi a natura exhibentur; atque etiam circa\r\ninternos sensus in quibus errores videor deprehendisse: Ut\r\ncum quis grato cibi alicujus sapore delusus venenum intus\r\nlatens assumit. Sed nempe tunc tantum a natura impellitur\r\nad illud appetendum in quo gratus sapor consistit; non\r\nautem ad venenum quod plane ignorat; nihilque hinc aliud\r\nconcludi potest quam naturam istam non esse omnisciam:\r\nquod non mirum, quia, cum homo sit res limitata, non alia\r\nilli competit quam limitatae perfectionis.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAt vero non raro etiam in iis erramus ad quae a natura\r\nimpellimur; ut cum ii qui aegrotant, potum vel cibum\r\nappetunt sibi paulo post nociturum. Dici forsan hic poterit\r\nillos ob id errare quod natura eorum sit corrupta: sed | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[107]\u003c/span\u003e hoc\r\ndifficultatem non tollit, quia non minus vere homo aegrotus\r\ncreatura Dei est quam sanus; nec proinde minus videtur\r\nrepugnare illum a Deo fallacem naturam habere. Atque ut\r\nhorologium ex rotis, et ponderibus confectum non minus\r\naccurate leges omnes naturae observat, cum male fabricatum\r\nest, et horas non recte indicat, quam cum omni ex\r\nparte artificis voto satisfacit: ita, si considerem hominis\r\ncorpus quatenus machinamentum quoddam est ex ossibus,\r\nnervis, musculis, venis, sanguine, et pellibus ita aptum et\r\ncompositum, ut, etiamsi nulla in eo mens existeret, eosdem\r\ntamen haberet omnes motus qui nunc in eo non ab imperio\r\nvoluntatis, nec proinde a mente procedunt\u003ca id=\"FNanchor_58\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_58\"\u003e58\u003c/a\u003e, facile agnosco\r\nilli aeque naturale fore, si, exempli causa, hydrope laboret,\r\neam faucium ariditatem pati quae sitis sensum menti\r\ninferre solet, atque etiam ab illa ejus nervos, et reliquas\r\npartes ita disponi ut potum sumat ex quo morbus augeatur;\r\nquam, cum nullum tale in eo vitium est, a | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[108]\u003c/span\u003e simili faucium\r\nsiccitate moveri ad potum sibi utilem assumendum. Et\r\nquamvis respiciens ad praeconceptum horologii usum dicere\r\npossim illud, cum horas non recte indicat, a natura\r\nsua deflectere; atque eodem modo considerans machinamentum\r\nhumani corporis tanquam comparatum ad motus\r\nqui in eo fieri solent, putem illud etiam a natura sua\r\naberrare, si ejus fauces sint aridae, cum potus ad ipsius\r\nconservationem non prodest; satis tamen animadverto hanc\r\nultimam naturae acceptionem ab altera multum differre;\r\nhaec enim nihil aliud est quam denominatio a cogitatione\r\nmea hominem aegrotum, et horologium male fabricatum,\r\ncum idea hominis sani, et horologii recte facti comparante\r\ndependens, rebusque de quibus dicitur extrinseca; per\r\nillam vero aliquid intelligo quod revera in rebus reperitur,\r\nac proinde nonnihil habet veritatis.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAt\u003ca id=\"FNanchor_59\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_59\"\u003e59\u003c/a\u003e certe, etiamsi respiciendo ad corpus hydrope laborans,\r\nsit tantum denominatio extrinseca, cum dicitur ejus | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[109]\u003c/span\u003e\r\nnatura esse corrupta, ex eo quod aridas habeat fauces,\r\nnec tamen egeat potu; respiciendo tamen ad compositum,\r\nsive ad mentem tali corpori unitam, non est pura denominatio,\r\nsed verus error naturae quod sitiat cum potus est ipsi\r\nnociturus; ideoque hic remanet inquirendum quo pacto\r\nbonitas Dei non impediat, quo minus natura sic sumpta\r\nsit fallax.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eNempe imprimis hic adverto magnam esse differentiam\r\ninter mentem et corpus, in eo quod corpus ex natura\r\nsua sit semper divisibile, mens autem plane indivisibilis;\r\nnam sane cum hanc considero, sive meipsum quatenus sum\r\ntantum res cogitans, nullas in me partes possum distinguere,\r\nsed rem plane unam et integram me esse intelligo: et\r\nquamvis toti corpori tota mens unita esse videatur, abscisso\r\ntamen pede, vel brachio, vel quavis alia corporis\r\nparte, nihil ideo de mente subductum esse cognosco; neque\r\netiam facultates volendi, sentiendi, intelligendi, etc. ejus\r\npartes dici possunt, quia una et eadem mens est quae vult,\r\nquae sentit, quae intel|ligit. \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[110]\u003c/span\u003e Contra vero nulla res corporea,\r\nsive extensa potest a me cogitari\u003ca id=\"FNanchor_60\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_60\"\u003e60\u003c/a\u003e quam non facile\r\nin partes cogitatione dividam, atque hoc ipso illam divisibilem\r\nesse intelligam: quod unum sufficeret ad me docendum,\r\nmentem a corpore omnino esse diversam, si nondum\u003ca id=\"FNanchor_61\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_61\"\u003e61\u003c/a\u003e\r\nillud aliunde satis scirem.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eDeinde adverto mentem non ab omnibus corporis partibus\r\nimmediate affici, sed tantummodo a cerebro, vel forte\r\netiam ab una tantum exigua ejus parte, nempe ab ea in\r\nqua dicitur esse sensus communis; quae quotiescunque\r\neodem modo est disposita, menti idem exhibet, etiamsi\r\nreliquae corporis partes diversis interim modis possint se\r\nhabere, ut probant innumera experimenta quae hic recensere\r\nnon est opus.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAdverto praeterea eam esse corporis naturam, ut nulla\r\nejus pars possit ab alia parte aliquantum remota moveri,\r\nquin possit etiam moveri eodem modo a qualibet ex iis,\r\nquae interjacent, quamvis illa remotior nihil agat. Ut,\r\nexempli causa, in fune A, B, C, D, si trahatur ejus ultima\r\npars D, non alio pacto mo|vebitur \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[111]\u003c/span\u003e prima A, quam moveri\r\netiam posset, si traheretur una ex intermediis B, vel C,\r\net ultima D maneret immota. Nec dissimili ratione, cum\r\nsentio dolorem pedis, docuit me Physica, sensum illum\r\nfieri ope nervorum per pedem sparsorum, qui inde ad cerebrum\r\nusque funium instar extensi, dum trahuntur in pede,\r\ntrahunt etiam intimas cerebri partes ad quas pertingunt,\r\nquemdamque motum in iis excitant, qui institutus est a\r\nnatura, ut mentem afficiat sensu doloris tanquam in pede\r\nexistentis. Sed quia illi nervi per tibiam, crus, lumbos,\r\ndorsum, et collum transire debent, ut a pede ad cerebrum\r\nperveniant, potest contingere, ut etiamsi eorum pars quae\r\nest in pede non attingatur, sed aliqua tantum ex intermediis,\r\nidem plane ille motus fiat in cerebro qui fit pede\r\nmale affecto, ex quo necesse erit ut mens sentiat eundem dolorem,\r\net idem de quolibet alio sensu est putandum.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAdverto denique quandoquidem unusquisque ex motibus\r\nqui fiunt in ea | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[112]\u003c/span\u003e parte cerebri quae immediate mentem\r\nafficit, non nisi unum aliquem sensum illi infert, nihil\r\nhac in re melius posse excogitari, quam si eum inferat qui\r\nex omnibus quos inferre potest ad hominis sani conservationem\r\nquam maxime, et quam frequentissime conducit.\r\nExperientiam autem testari tales esse omnes sensus nobis\r\na natura inditos; ac proinde nihil plane in iis reperiri,\r\nquod non\u003ca id=\"FNanchor_62\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_62\"\u003e62\u003c/a\u003e Dei potentiam, bonitatemque testetur. Ita, exempli\r\ncausa, cum nervi qui sunt in pede, vehementer, et praeter\r\nconsuetudinem moventur, ille eorum motus per spinae dorsi\r\nmedullam ad intima cerebri pertingens ibi menti signum\r\ndat ad aliquid sentiendum, nempe dolorem tanquam in pede\r\nexistentem, a quo illa excitatur ad ejus causam ut pedi\r\ninfestam, quantum in se est, amovendam. Potuisset vero\r\nnatura hominis a Deo sic constitui, ut ille idem motus in\r\ncerebro quidvis aliud menti exhiberet; nempe vel seipsum,\r\nquatenus est in cerebro; vel quatenus est in pede; vel in\r\naliquo ex locis intermediis, | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[113]\u003c/span\u003e vel denique aliud quidlibet;\r\nsed nihil aliud ad corporis conservationem aeque conduxisset.\r\nEodem modo, cum potu indigemus, quaedam inde\r\noritur siccitas in gutture nervos ejus movens, et illorum\r\nope cerebri interiora; hicque motus mentem afficit sensu\r\nsitis, quia nihil in toto hoc negotio nobis utilius est scire,\r\nquam quod potu ad conservationem valetudinis egeamus,\r\net sic de caeteris.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eEx quibus omnino manifestum est, non obstante immensa\r\nDei bonitate, naturam hominis ut ex mente et corpore\r\ncompositi non posse non aliquando esse fallacem.\r\nNam si quae causa, non in pede, sed in alia quavis ex\r\npartibus per quas nervi a pede ad cerebrum porriguntur,\r\nvel etiam in ipso cerebro eundem plane motum excitet, qui\r\nsolet excitari pede male affecto, sentietur dolor tanquam\r\nin pede, sensusque naturaliter falletur, quia cum ille idem\r\nmotus in cerebro non possit nisi eundem semper sensum\r\nmenti inferre, multoque frequentius oriri soleat a causa\r\nquae laedit pedem, quam ab alia alibi existente, rationi consentaneum\r\nest, ut | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[114]\u003c/span\u003e pedis potius, quam alterius partis dolorem\r\nmenti semper exhibeat. Et si quando faucium ariditas\r\nnon ut solet ex eo quod ad corporis valetudinem potus conducat,\r\nsed ex contraria aliqua causa oriatur, ut in hydropico\r\ncontingit, longe melius est illam tunc fallere, quam\r\nsi contra semper falleret, cum corpus est bene constitutum,\r\net sic de reliquis.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eAtque haec consideratio plurimum juvat, non modo ut\r\nerrores omnes quibus natura mea obnoxia est animadvertam,\r\nsed etiam ut illos aut emendare, aut vitare facile\r\npossim. Nam sane cum sciam omnes sensus circa ea quae\r\nad corporis commodum spectant multo frequentius verum\r\nindicare quam falsum, possimque uti fere semper pluribus\r\nex iis ad eandem rem examinandam; et insuper memoria;\r\nquae praesentia cum praecedentibus connectit; et intellectu,\r\nqui jam omnes errandi causas perspexit, non amplius vereri\r\ndebeo ne illa, quae mihi quotidie a sensibus exhibentur\r\nsint falsa, sed hyperbolicae superiorum dierum dubitationes\r\nut risu dignae, sunt explodendae. Praesertim summa illa de\r\nsomno, quem a vigilia non distinguebam; nunc enim adverto\r\npermagnum inter utrumque esse discrimen in eo quod nunquam\r\ninsomnia cum reliquis omnibus actionibus vitae a\r\nmemoria conjungantur, ut ea quae vigilanti occurrunt;\r\nnam sane si quis dum vigilo mihi derepente appareret,\r\nstatimque postea dispareret, ut fit in somnis, ita scilicet, ut\r\nnec unde venisset, nec quo abiret viderem, non immerito\r\nspectrum potius, aut phantasma in cerebro meo effictum\u003ca id=\"FNanchor_63\"\u003e\u003c/a\u003e\u003ca class=\"fnanchor pginternal\" href=\"#Footnote_63\"\u003e63\u003c/a\u003e\r\nquam verum hominem esse judicarem. Cum vero eae res\r\noccurrunt, quas distincte unde, ubi, et quando mihi adveniant\r\nadverto, earumque perceptionem absque ulla interruptione\r\ncum tota reliqua vita connecto, plane certus sum,\r\nnon in somnis, sed vigilanti occurrere. Nec de ipsarum\r\nveritate debeo vel minimum dubitare, si, postquam omnes\r\nsensus, memoriam et intellectum ad illas examinandas convocavi,\r\nnihil mihi quod cum caeteris pugnet ab ullo ex\r\nhis nuntietur. Ex eo enim quod Deus non sit fallax, sequitur\r\nomnino in talibus me non | \u003cspan class=\"pagenum\"\u003e[116]\u003c/span\u003e falli. Sed quia rerum\r\nagendarum necessitas non semper tam accurati examinis moram\r\nconcedit, fatendum est humanam vitam circa res particulares\r\nsaepe erroribus esse obnoxiam, et naturae nostrae\r\ninfirmitas est agnoscenda.\u003c/p\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003cdiv class=\"footnotes\"\u003e\u003ch2 lang=\"de\"\u003eFußnoten\u003c/h2\u003e\r\n\r\n\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp lang=\"de\"\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_1\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_1\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(1)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e Descartes schreibt seinen Namen Des-Cartes (so z. B. in\r\nden in der Pariser \u003cspan lang=\"fr\"\u003eBibliothèque Nationale\u003c/span\u003e befindlichen Original-Briefen).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_2\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_2\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(2)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie am Rande angegebenen Zahlen sind die Seitenzahlen\r\nder \u003cem\u003eersten\u003c/em\u003e Ausgabe der Meditationen; bei dem »Widmungsschreiben«\r\nund dem »Vorwort« fehlen in den beiden ersten Ausgaben\r\ndie Seitenzahlen. Beide Stücke sind hier auch ohne jeden\r\nAbsatz abgedruckt.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_3\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_3\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(3)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie zweite Ausgabe (auch Adam-Tannery) hat:\u003c/span\u003e praestare.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_4\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_4\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(4)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie letzten beiden Worte fehlen in der französischen Übersetzung.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_5\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_5\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(5)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIn der ersten Auflage folgt hier ein »Index«, den wohl\r\nMersenne verfaßt hat. Descartes hat ihn in die zweite Auflage\r\nnicht mit aufgenommen.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_6\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_6\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(6)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie erste Auflage hat:\u003c/span\u003e dubitare potest.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_7\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_7\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(7)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie zweite Auflage (auch A.-T.) hat:\u003c/span\u003e quantamvis.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_8\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_8\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(8)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie franz. Übersetzung hat hier den, wohl von D. selbst\r\nstammenden Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eou l\u0027âme de l\u0027homme (ce que je ne distingue\r\npoint)\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_9\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_9\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(9)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIn der 1. Aufl. fehlen die Worte:\u003c/span\u003e hos autem.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp lang=\"de\"\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_10\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_10\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(10)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e Das lat. »\u003cspan lang=\"la\"\u003ealiasque ejusmodi\u003c/span\u003e« wird in der 1. französ. Übersetzung\r\nwiedergegeben durch: »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eet les autres sciences de cette\r\nnature\u003c/span\u003e«. Diese Wendung dürfte D. selbst bei der Durchsicht in\r\nden Text gesetzt haben.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_11\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_11\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(11)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.:\u003c/span\u003e hic.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_12\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_12\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(12)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIn der französischen Ausgabe der Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eou seulement\r\nsi j\u0027ai pensé quelque chose\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp lang=\"de\"\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_13\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_13\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(13)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e In der französ. Ausgabe: »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eJe suis, j\u0027existe\u003c/span\u003e«. Das »\u003cspan lang=\"la\"\u003eergo\u003c/span\u003e«\r\nbzw. »\u003cspan lang=\"fr\"\u003edonc\u003c/span\u003e« wird also (mit voller Absicht) in dieser ersten, vorsichtigen\r\nFassung vermieden.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp lang=\"de\"\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_14\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_14\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(14)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"la\"\u003e»anima«\u003c/span\u003e (der frz. Text hat »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eâme\u003c/span\u003e«) ist hier im weitesten Sinne,\r\nals »Lebensprinzip« gemeint, im Gegensatz zu \u003cspan lang=\"la\"\u003e»mens«\u003c/span\u003e.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp lang=\"de\"\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_15\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_15\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(15)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e Das »\u003cspan lang=\"la\"\u003enunc\u003c/span\u003e« fehlt in der ersten Auflage.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_16\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_16\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(16)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie französische Übersetzung lautet hier:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eje trouve ici que\r\nla pensée est un attribut qui m\u0027appartient\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_17\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_17\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(17)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie erste Ausgabe hat\u003c/span\u003e »maneat«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_18\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_18\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(18)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003edes songes ou des chimères\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_19\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_19\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(19)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »Quid — mutabile?« \u003cspan lang=\"de\"\u003eDieser Satz fehlt in der ersten Auflage.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_20\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_20\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(20)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen für\u003c/span\u003e »sed — percipere« \u003cspan lang=\"de\"\u003eschärfer:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eet qu\u0027il\r\nn\u0027y a que mon entendement seul qui le conçoive\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_21\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_21\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(21)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen für\u003c/span\u003e »eadem — arbitrabar«: »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eet la même\r\nque je connaissais dès le commencement\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eAuch hier dürfte die\r\nFassung der Übersetzung die bessere sein.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_22\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_22\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(22)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen der Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eou bien l\u0027action par laquelle\r\non\u003c/span\u003e (\u003cspan lang=\"de\"\u003enach\u003c/span\u003e \u003cspan lang=\"fr\"\u003esa perception) l\u0027aperçoit\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_23\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_23\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(23)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e ipsam, etsi (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_24\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_24\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(24)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e distincte (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.; auch bei Güttler!\u003c/span\u003e)\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_25\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_25\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(25)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen besser:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eOr si la notion et la connaissance\r\nde la cire …\u003c/span\u003e« \u003cspan lang=\"de\"\u003eNachher heißt es:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003etoutes les raisons qui\r\nservent à connaître et concevoir la nature de la cire …\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eDiese\r\nVerbesserungen rühren wahrscheinlich von Descartes selbst her.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_26\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_26\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(26)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen der Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003equi aime, qui hait\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_27\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_27\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(27)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e his (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_28\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_28\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(28)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e ideo non (\u003cspan lang=\"de\"\u003eGüttler\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_29\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_29\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(29)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e ex certo aliquo judicio (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.; so auch Güttler\u003c/span\u003e). \u003cspan lang=\"de\"\u003eDer\r\nfranz. Text hat:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003epar un jugement certain et prémédité\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eDas\u003c/span\u003e\r\n»\u003cspan lang=\"la\"\u003ealiquo\u003c/span\u003e« \u003cspan lang=\"de\"\u003eist wohl absichtlich von Descartes gestrichen worden.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_30\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_30\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(30)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"la\"\u003erealitas objectiva\u003c/span\u003e« \u003cspan lang=\"de\"\u003ewird im franz. Text erläutert:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003ec\u0027est-à-dire\r\nparticipent par représentation à plus de degrés d\u0027être ou de\r\nperfection\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_31\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_31\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(31)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie Ausgabe von Adam-Tannery hat hier den Fehler:\u003c/span\u003e posset.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_32\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_32\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(32)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e cogitationes \u003cspan lang=\"de\"\u003e(1. Aufl.). Im Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eles lumières et\r\nles connaissances\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_33\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_33\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(33)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie Ausgabe von Adam-Tannery hat hier:\u003c/span\u003e »temporis«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_34\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_34\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(34)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e perfectionibus praecipuis (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_35\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_35\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(35)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003el\u0027idée de cette unité et assemblage\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_36\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_36\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(36)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »ac proinde — ipsius«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eet par conséquent\r\nil ne reste plus autre chose à dire, sinon que comme l\u0027idée\r\nde moi-même, elle est née et produite avec moi dès lors que j\u0027ai\r\nété créé\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_37\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_37\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(37)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003edans les choses Physiques, ou naturelles\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_38\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_38\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(38)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie 1. Aufl. hat\u003c/span\u003e »intelligendi« (\u003cspan lang=\"de\"\u003ewohl ein Druckfehler\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_39\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_39\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(39)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »in cognitione« \u003cspan lang=\"de\"\u003esteht in der 1. Aufl. hinter\u003c/span\u003e »quandam«\r\n(\u003cspan lang=\"de\"\u003eZ. 4\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_40\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_40\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(40)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie erste französische Übersetzung hat hier:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eou plutôt\r\npar laquelle je suis ce que je suis\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie Übertragung von Fedé\r\nkorrigiert das in\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eou plutôt que je suis moi-même\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_41\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_41\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(41)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »fallor« (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_42\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_42\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(42)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e incido (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_43\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_43\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(43)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »quia … aliquid«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eparceque toute conception\r\nclaire et distincte est sans doute quelque chose de réel,\r\net de positif\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eHier liegt wahrscheinlich wieder eine Korrektur von\r\nDescartes selbst vor.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_44\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_44\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(44)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003ecar il est très évident que tout ce qui\r\nest vrai est quelque chose\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie franz. Übersetzung vom Jahre 1661\r\nhat hier den Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003ela vérité étant une même chose avec l\u0027être\u003c/span\u003e«,\r\n\u003cspan lang=\"de\"\u003eder auch in der Ausgabe von Cousin steht.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_45\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_45\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(45)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »ut existat actu« (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_46\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_46\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(46)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eDas\u003c/span\u003e »actu« \u003cspan lang=\"de\"\u003efehlt in der 2. Ausgabe (wohl nicht absichtlich).\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_47\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_47\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(47)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »Deum cogitare« (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Ausg.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_48\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_48\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(48)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e eis (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_49\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_49\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(49)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e verum esse id (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_50\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_50\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(50)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e possint (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_51\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_51\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(51)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e illam (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_52\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_52\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(52)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e imaginari eandem (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.; so auch bei Güttler\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_53\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_53\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(53)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e de (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.; so auch Güttler\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_54\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_54\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(54)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e illud (Adam-Tannery). \u003cspan lang=\"de\"\u003eDie 1. u. 2. Ausg. und auch Güttler\r\nhaben:\u003c/span\u003e »illum«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_55\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_55\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(55)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eGüttler liest mit den späteren Ausgaben (nach 1642)\u003c/span\u003e »cum\r\nspecialibus … cogitandi praeditas«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_56\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_56\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(56)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e »intellectionem … includunt«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eDafür heißt es im Französischen\r\nausführlicher:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eCar dans la notion que nous avons de\r\nces facultés, ou, (pour me servir des termes de l\u0027école) dans leur\r\nconcept formel, elles enferment quelque sorte d\u0027intellection\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eEs\r\nfolgt im Französischen der Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003ed\u0027où je conçois qu\u0027elles sont\r\ndistinctes de moi, comme les figures, les mouvements et les autres\r\nmodes ou accidents des corps le sont des corps mêmes qui les\r\nsoutiennent\u003c/span\u003e«. \u003cspan lang=\"de\"\u003eEs ist wahrscheinlich, daß diese Bemerkung von\r\nDescartes selbst stammt.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_57\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_57\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(57)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e adeo (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_58\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_58\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(58)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen der Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003emais seulement par la disposition\r\nde ses organes\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_59\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_59\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(59)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e Ac (Adam-Tannery).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_60\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_60\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(60)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e excogitari (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_61\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_61\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(61)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e non \u003cspan lang=\"de\"\u003e(1. Aufl.). Das Wort\u003c/span\u003e »satis« \u003cspan lang=\"de\"\u003efehlt hier.\u003c/span\u003e\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_62\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_62\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(62)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e non immensam Dei potentiam (\u003cspan lang=\"de\"\u003e1. Aufl.\u003c/span\u003e).\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003cdiv class=\"footnote\"\u003e\u003cp\u003e\r\n\u003ca id=\"Footnote_63\"\u003e\u003c/a\u003e\r\n\u003ca href=\"#FNanchor_63\" class=\"pginternal\"\u003e\r\n\u003cspan class=\"label\"\u003e(63)\u003c/span\u003e\u003c/a\u003e \u003cspan lang=\"de\"\u003eIm Französischen der Zusatz:\u003c/span\u003e »\u003cspan lang=\"fr\"\u003eet semblable à ceux qui s\u0027y\r\nforment quand je dors\u003c/span\u003e«.\r\n\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\r\n\u003c/div\u003e\r\n\r\n\u003cdiv class=\"trnote\" lang=\"de\"\u003e\u003ch3\u003eAnmerkungen zur Transkription\u003c/h3\u003e\r\n\r\n\u003cp\u003eFolgende Anpassungen wurden vorgenommen:\u003c/p\u003e\r\n\r\n\u003cul\u003e\r\n\u003cli\u003eIm Vorwort, statt \u003cspan lang=\"fr\"\u003eMeditationes\u003c/span\u003e, lies \u003cspan lang=\"fr\"\u003eMeditations\u003c/span\u003e (franz. Titel)\u003c/li\u003e\r\n\u003cli\u003eSeite 24, statt \u003cspan lang=\"la\"\u003equires\u003c/span\u003e, lies \u003cspan lang=\"la\"\u003equi res\u003c/span\u003e (\u003cspan lang=\"la\"\u003esive qui res corporeas\u003c/span\u003e)\u003c/li\u003e\r\n\u003cli\u003eSeite 26, statt oder, lies \u003cspan lang=\"la\"\u003eodor\u003c/span\u003e (\u003cspan lang=\"la\"\u003eodor expirat\u003c/span\u003e)\u003c/li\u003e\r\n\u003cli\u003eSeite 55, statt sie, lies \u003cspan lang=\"la\"\u003esi\u003c/span\u003e (\u003cspan lang=\"la\"\u003enam si a se\u003c/span\u003e)\u003c/li\u003e\r\n\u003cli\u003eSeite 61, statt \u003cspan lang=\"la\"\u003eNeo\u003c/span\u003e, lies \u003cspan lang=\"la\"\u003eNec\u003c/span\u003e (\u003cspan lang=\"la\"\u003eNec ullum de hac re dubium\u003c/span\u003e)\u003c/li\u003e\r\n\u003cli\u003eSeite 62, statt \u003cspan lang=\"la\"\u003equantenus\u003c/span\u003e, lies \u003cspan lang=\"la\"\u003equatenus\u003c/span\u003e (\u003cspan lang=\"la\"\u003equatenus a summo ente sum\u003c/span\u003e)\u003c/li\u003e\r\n\u003c/ul\u003e\r\n\u003c/div\u003e\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\u003cpre\u003e\u003c/pre\u003e\r\n\u003c/article\u003e"}],"SectionSequence":["Back Link","Work Title","Deck","Author","Period","Era","Composition","Date Note","Region","Terra Avita","Terra Avita Region","Modern Country","Original Title","Language","Primary Discipline","Secondary Discipline","Tradition","Full Versions","Core Thesis","Classification","Arguments","Influence","Significance","Evidence Note","Full Text"],"Counts":{"ContextCards":3,"GeoCards":4,"DisciplineCards":2,"Links":11,"Sections":25,"Styles":3,"Scripts":1}}